منابع تحقیق درباره برجسته سازی، پیام های ارتباطی، استفاده و رضامندی، رسانه های مدرن


دانلود پایان نامه

ارتباطات در نظر می گیرد و در بررسی تطبیقی با تعریف مبنایی قرآن بر محور دعوت، میزان تطابق مفهوم ارتباط را از دیدگاه این علم و قرآن مورد تحقیق قرار می دهد.

۲.۱.۱.۳. بررسی مؤلفه ها و اجزای اساسی دخیل در تعریف ارتباط

۲.۱.۱.۳.۱. شناخت فراگرد
یکی از مؤلفه های مهم برای شناخت ارتباط مفهوم فراگرد است. دیوید برلو۲۲ به نقل از یک فرهنگ لغت، فراگرد را چنین تعریف می کند: «هر رویدادی که یک تغییر ممتد در زمان را نشان دهد یا هر عمل یا نحوه عملی که ممتد باشد.»۲۳
وقتی ما مفهوم فراگرد را برای چیزی بپذیریم در واقع به این نکته توجّه کرده ایم که روابط بین عناصر آن چیز، به صورتی پویا و به طور مداوم در حال تغییر است و آغاز و پایان ندارد. اصولاً فراگرد یک تسلسل ایستا از رویدادها نیست، بلکه پویاست. اجزای داخل یک فراگرد کنش های متقابل با یکدیگر دارند و هر یک بر دیگری تأثیر می گذارند و از دیگری تأثیر می پذیرند.
معمولاً روند ارتباطات انسانی، جریانی پویا و در حرکت است و پیام ها بین فرستنده و گیرنده به صورت توازی و بالانس رد و بدل می شوند. این همان مفهوم بازخورد است که اگر فرستنده از گیرنده دریافت کند، امکان بیشتری ایجاد می شود تا معانی مورد نظر فرستنده نظیر پیامی باشد که توسط گیرنده دریافت شده است و در نتیجه ارتباط کامل و مؤثر شکل خواهد گرفت.

۲.۱.۱.۳.۲. معنی در ارتباطات انسان با انسان
به اعتقاد برلو،۲۴ وقتی ما «زبان را برای بیان و بیرون آوردن معنی ها به کار می بریم. در واقع این کارکرد اصلی زبان است. معنی چیزی ذاتی و جدا نشدنی از بسیاری تعاریف زبان است. در تدریس موضوع ارتباط به دیگران، در ارتباط با خودمان، در انتقاد از نحوه ارتباط دیگران و در مواردی مشابه، همیشه باید معنی نقطه اصلی توجّه ما قرار گیرد. به روشنی مشخص است که معنی وابسته به کدهایی است که ما در ارتباط انتخاب می کنیم. ما در به کارگیری زبان، مقاصد و نیّت های خود را درون پیام ها و پاسخ هایی که به رمز در آورده ایم می گذاریم.» (محسنیان راد، ۱۳۸۶)
به نظر برلو، هدف اصلی در آن لحظه آن است «که ثابت کند معنی ها در پیام ها نیست. معنی ها چیزهایی قابل کشف نیستند.» (محسنیان راد، ۱۳۸۶)
در واقع کلمات هیچ معنایی ندارند، معانیِ کلمات در آدم ها می باشند و چیزهای شخصی درون ارگانیسم انسان هستند. معنی ها آموخته می شوند و دارایی های انسان محسوب می شوند، ما معانی را یاد می گیریم، بر آنها می افزاییم آنها را نابود می کنیم، اما قادر به یافتنشان نیستیم. آنها در ما هستند نه در پیام. به همین دلیل ما معمولاً با افرادی که معنی هایی مشابه معنی های ما دارند می توانیم ارتباط برقرار کنیم و با افرادی که فاقد این تشابه هستند قادر به ارتباط با یکدیگر نیستیم.
اگر معنی ها در کلمات و پیام ها بودند به این مفهوم بود که همه می توانستند با هر زبانی و با هر کدی با یکدیگر ارتباط برقرار کنند و ما قادر بودیم معانی را از میان کلمات در آوریم، ولی به طور آشکار چنین نیست، همان طور که برخی از مردم برای برخی کدها معنی هایی دارند که دیگران ندارند.
عناصر و ساخت زبان فقط نماد هستند، زبان نشانه و راهنمایی است که باعث می شود معنی ما به تجلی برسد و به آن فکر کنیم و خود فاقد معنی است. بنابراین ارتباط در برگیرنده انتقال معنی نیست و معنی چیزی قابل انتقال نیست، فقط پیام قابل انتقال است و معنی درون پیام نیست بلکه معانی در به کار گیرنده پیام هستند.
توجه و تمرکز پژوهش حاضر از مفهوم ارتباط بر «فراگرد انتقال پیام» و «مشابهت معنی» است، لذا با نظر بر تعریف آخر از ارتباط و مفهوم معنی در اندیشه برلو، مدل های ارتباط متمرکز در چارچوب مکتب انتقال می باشد.۲۵
۲.۲. مدل ها

۲.۲.۱. مکاتب مطرح در ارتباطات
در مطالعه ارتباطی دو مکتب عمده وجود دارد که نظریات مختلفی در آنها ارائه شده است، در اینجا با بیان این دو مکتب به مهم ترین نظریات مطرح شده در هر یک نیز اشاره می شود:
۲.۲.۱.۱. مکتب انتقال
این مکتب ارتباط را انتقال پیام می داند؛ اینکه چگونه فرستندگان و گیرندگان رمزگذاری و رمزگشایی می کنند و چگونه انتقال دهندگان، مجراها و رسانه های ارتباطی را به کار می گیرند.
«این مکتب به کارایی و صحت ارتباط می پردازد و ارتباط را روندی می داند که شخص از طریق آن بر رفتار یا ذهنیت دیگری اثر می گذارد. اگر اثر در گیرنده متفاوت یا کمتر از آنچه مورد نظر فرستنده است باشد، ارتباط ناموفق است و باید با توجه به اصل بازخورد دلایل عدم موفقیت ارتباط را دریابد که از کجا ناشی می شود، به همین دلیل فیسک۲۶ نام این مکتب را مکتب «فرایند» گذاشته است.»۲۷
مکتب انتقال (یا مکتب فرایند) به علوم اجتماعی و به خصوص روان شناسی و جامعه شناسی تکیه می کند، در حالی که به عمل ارتباط نظر دارد. همان طور که هر مکتب به شیوه خود ارتباط را به عنوان کنش متقابل اجتماعی از راه پیام ها تفسیر می کند و کنش متقابل اجتماعی را فرایندی می داند که فرد از طریق آن با دیگران مرتبط می شود یا بر رفتار، ذهنیت یا واکنش عاطفی آنها تأثیر می گذارد.
در این مکتب از میان عناصر سازنده یک پیام، قصد و منظور پیام را عامل بسیار مهمی می داند و می گوید پیام چیزی است که فرستنده همه قصد خود را در آن قرار می دهد، اینکه قصد فرستنده بیان شده یا نشده، آگاهانه یا ناآگاهانه باشد باید با تحلیل بازیافتنی باشد.
نظریه ریاضی ارتباطات شانن و ویور
به عنوان یکی از هسته های اصلی که مطالعه ارتباطات از آن پدید آمده مقبول همگان است. این نظریه مثال روشنی از مکتب فرایند است که ارتباطات را انتقال پیام ها می داند.۲۸

۲.۲.۱.۱.۱. نظریات مطرح در مکتب انتقال
۲.۲.۱.۱.۱.۱. نظریه تزریقی
اساس این نظریه بر قدرت نامحدود «پیام» استوار است و بر این عقیده است که اگر پیام خوب و قوی ارائه شود بیشترین تأثیر را بر مخاطب دارد. در این نظریه مخاطب بسیار منفعل در نظر گرفته می شود و جامعه به صورت مجموعه ای مجزا و پراکنده. در این نظریه به ارتباطات میان فردی توجهی نمی شود و چون فرد ساکن است می توان پیام را به او تزریق کرد.
هدف این نظریه ایجاد نظم و پیوستگی اجتماعی در کوتاه مدت است و در این راستا به عواملی چون تحریک و تهییج احساسات و عواطف متوسل می شود. توجّه اصلی این نظریه به «پیام» است، به گیرنده پیام اهمیت و ارزشی نمی دهد، لذا منبعی که پیام را تهیه می کند باید قدرتمند باشد و پیام ها باید احساسی و آتشین باشد. در این نوع ارتباط، خطاب پیام به همه توده های مردم بدون توجّه به ویژگی های فردی آنها است.۲۹
۲.۲.۱.۱.۱.۲. نظریه استحکام یا تأثیر محدود
این نظریه توسط «لازارسفلد» و دیگران در اواخر دهه ۱۹۴۰ در ارتباطات شکل گرفت. طبق این نظریه: ۱- پیام های ارتباطی قادر نیستند تغییرات بنیادی در عقاید و رفتار افراد به وجود آورند، بلکه می توانند به صورت محدود آنها را استحکام بخشند و برای تأثیر گذاری باید زمینه قبلی وجود داشته باشد. ۲-بر عکس نظریه تزریقی، در این نظریه مخاطب پویا در نظر گرفته می شود. ۳- این نظریه به پارامترهای غیر ارتباطی نظیر سن، شغل، خانواده، تحصیلات و… اهمیت زیادی در تأثیر یا عدم تأثیر پیام های ارتباطی می دهد.
از نظر تئوری تزریقی نقش پیام ایجاد تغییر نه تنها در اطلاعات و نگرش بلکه در رفتار افراد است، اما با گذشت زمان و رسیدن به نظریه تأثیرات محدود پیام، این نظریه ناظر بر ایجاد تغییرات رفتاری نیست بلکه تنها مدعی تأثیر گذاری بر اطلاعات و معرفت افراد است که از قبل در آنها زمینه داشته است. در حقیقت نقش رسانه ها بازسازی زمینه های معرفتی و نگرشی افراد است نه ساختن نگرش های جدید. همچنین رسانه ها۳۰ نقش تثبیت افکار را دارند. این نظریه مخاطب را پویا و فعال فرض می کند زیرا مخاطب از نظر نوع رسانه، نوع پیام و حوزه پیام مورد نظر دارای حقّ انتخاب است.۳۱
۲.۲.۱.۱.۱.۳. نظریه استفاده و رضامندی
این نظریه نخستین بار توسط کاتز مطرح شد. او متذکر شد که بیشتر پژوهش های ارتباطی تا آن زمان معطوف به تحقیق در مورد آثار پیکارهای اقناعی بر روی مخاطبان بوده است و اینکه «رسانه ها با افراد چه می کنند» بیشتر این پژوهش ها نشان داده اند که ارتباط جمعی اثر کمی بر متقاعد سازی افراد دارد بنابراین پژوهشگران به متغیرهایی مثل نفوذ گروه روی آوردند که دارای اثر بیشتری بودند. نظر کاتز این بود که حوزه ارتباطات جمعی می تواند با روی آوردن به «مردم با رسانه ها چه می کنند» خود را نجات دهد.
نظریه استفاده و رضامندی بر دو عامل متکی است: ۱- پویا دانستن مخاطب؛ ۲- چند متغیره بودن فرایند ارتباط. این نظریه می گوید مخاطب به نیاز خود آگاه است و بنابراین فرایند انتقال پیام پنج ویژگی دارد: ۱- مخاطب آغازگر است (با انتخاب رسانه ها)؛ ۲- مخاطب پویاست؛ ۳- رقابت رسانه ها برای تأمین نیاز مخاطبان الزامی است؛ ۴- مخاطب جستجوگر است یعنی برای تأمین نیازها و رضایت خود، روش های مختلف را تجربه می کند؛ ۵- مخاطبان برای تأمین نیازهای معرفتی خود، آگاهانه رسانه مورد نظر را انتخاب می کنند.۳۲
۲.۲.۱.۱.۱.۴. نظریه برجسته سازی
مبتنی بر این نظریه رسانه ها در انتقال پیام ها، نوعی اولویت یا برجسته سازی به وجود می آورند. این نظریه همچنان تأثیرات رسانه ها را در حوزه رفتار محدود می کند، ولی با برجسته ساختن برخی از موضوعات می توانند بر اطلاعات مردم تأثیر بگذارند. به عبارت دیگر رسانه ها گر چه نمی توانند تعیین کنند که مخاطبان چطور بیندیشند اما می توانند تعیین کنند که «درباره چه» بیندیشند.۳۳
۲.۲.۱.۱.۱.۵. نظریه وابستگی مخاطبان
تعریفی که این نظریه از مخاطب ارائه می دهد مجدداً او را منفعل فرض می کند چون معتقد به یک رابطه سه گانه بین رسانه، جامعه و مخاطب است. این رابطه تحرک و پویایی مخاطب را در مقابل رسانه از او می گیرد چون مخاطب عصر حاضر به خاطر وجود دو نیاز به رسانه وابسته می شود: ۱- نیاز به داشتن اطلاعات (اطلاع از تحولات و رویدادهای جامعه مدرن)؛ ۲- نیاز به ندانستن و گریز از واقعیات (برنامه های طنز در اوقات فراغت و…).۳۴

۲.۲.۱.۱.۱.۶. نظریه شکاف آگاهی
در این نظریه توصیف می شود که به همراه افزایش انتشار اطلاعات توسط رسانه های جمعی در یک نظام اجتماعی، بخش هایی از جمعیت که پایگاه اجتماعی بالاتری دارند سریع تر و بیشتر از بخش هایی که پایگاه پایین دارند اطلاعات کسب می کنند و در نتیجه شکاف آگاهی میان این دو بخش، به جای کاهش افزایش می یابد.۳۵
۲.۲.۱.۱.۱.۷. نظریه کاشت
نظریه کاشت به عنوان ورژن جدید مکتب انتقال دانسته شده است؛ «گربنر» در دهه ۱۹۶۰ با انجام تحقیقاتی تحت عنوان «شاخص های فرهنگی»، برای مطالعه این که چگونه تماشای تلویزیون بر باروها و دیدگاه های بینندگان در مورد جهان واقعی «تأثیر» می گذارد، نظریه کاشت را مطرح کرد. او معتقد است کاشت یک فراگرد بی سمت و سو نیست، بلکه شبیه فراگرد جاذبه ای است که هر گروه از گیرندگان ممکن است در جهت متفاو
تی تلاش کنند اما همه گروه ها تحت تأثیر جریان مرکزی واحدی هستند. از این روی کاشت بخشی از یک فراگرد دائمی، پویا و پیش رونده تعامل میان پیام ها و زمینه های قبلی است.
کاشت اشاره ای است به فرایند متراکم و انباشتی باورهایی که تلویزیون درباره واقعیت اجتماعی در اذهان عمومی پرورش می دهد. «تلویزیون در میان رسانه های مدرن چنان جایگاه محوری در زندگی روزمره پیدا کرده است که منجر به غلبه آن بر «محیط نمادین» شده و پیام هایش در مورد واقعیت جای تجربه شخصی و سایر وسایل شناخت جهان را گرفته است. به عبارت دیگر، پیام تلویزیون از چندین جنبه اساسی از واقعیات فاصله دارد اما به خاطر تکرار دائمی اش نهایتاً به عنوان دیدگاه مورد وفاق جامعه پذیرفته می شود.۳۶
۲.۲.۱.۱.۱.۸. نظریه مارپیچ سکوت
الیزابت نوئل نئومان (۱۹۸۰،۱۹۷۳) این

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *