منابع تحقیق درباره امر به معروف، قرآن کریم، ارتباطات سیاسی، رسول خدا (ص)


دانلود پایان نامه

تحلیل مخاطب
با چه تاثیری
تحلیل اثر

شکل۶- ۲: فرمول لسول با حوزه های معادل در پژوهش ارتباطات

هر چند مدل لسول تقریباً بسیار ساده است، اما برخی پژوهشگران آن را مفید یافته و توسعه داده اند. بردداک۵۸ (۱۹۵۸) دریافت که در این فرمول ملاحظات دیگری، علاوه بر آن پنج موردی که لسول ارائه کرده است، وجود دارد.
بردداک در رونوشت خود از این مدل، دو جنبه دیگر از عمل ارتباطی را اضافه می کند، یعنی شرایطی که تحت آن پیام فرستاده می شود و به چه منظور، ارتباط گر چیزی می گوید. ما این را به شکل زیر نشان می دهیم.۵۹

چه کسی
چه می گوید
به چه کسی

تحت چه شرایطی؟
به چه منظوری؟
با چه تأثیری؟

از چه رسانه ای

شکل ۷- ۲: گسترش فرمول لسول توسط بردداک
مدل لاسول ویژگی معمول مدل های ارتباطی ابتدایی را نشان می دهد. او کم و بیش می پذیرد که ارتباط گر قصد تأثیرگذاری بر گیرنده را دارد. بنابراین، باید ارتباطات را عمدتاً یک فرایند اقناعی تلقی کرد. فرض دیگر آن است که پیام ها همیشه دارای تأثیراتی هستند. مدل هایی نظیر این، یقیناً در تمایل به غلو درباره آثار ارتباطات جمعی، مؤثر بوده اند؛ از سوی دیگر هنگامی که ما می دانیم لسول در آن زمان به ارتباطات سیاسی و تبلیغات علاقه مند بوده است، چندان عجیب به نظر نمی آید، زیرا این فرمول برای تحلیل تبلیغات سیاسی بسیار مناسب است.
بردداک تأکید می کند، این فرمول به دلیل آن که پژوهشگر را به حوزه های مجزای پژوهش رهنمون می شود، ممکن است گمراه کننده باشد. در واقع حوزه های پژوهش تا حدود بسیار زیادی به هم مرتبط هستند. لسول همچنین به خاطر حذف عنصر بازخورد، مورد انتقاد قرار گرفته است. در این خصوص نیز مدل او، دیدگاه عمومی زمانی را بازتاب می دهد که فرمول او نگاشته شده است. اما این انتقاد نباید این واقعیت را پنهان کند که فرمول لسول حتی امروز هم یک روش مناسب و فراگیر برای آشنا کردن افراد با مطالعه فرایند ارتباطات است.۶۰
«این مدل یک تعبیر لفظی از الگوی اصلی شانن و ویور است که همانند آن یک الگوی خطی است، چراکه ارتباطات را انتقال پیام می داند و موضوع «تأثیر» را بیش از معنا می پروراند. از آنجا که «تأثیر مستلزم تغییر قابل مشاهده و سنجش در گیرنده است که عناصر قابل شناساییِ فرایند سبب آن شده باشند.» تغییرِ یکی از این عناصر تأثیر را تغییر خواهد داد که می توان رمزگذار یا پیام و یا مجرا را تغییر داد و هر یک از این تغییرات سبب تغییر متناسب تأثیر می شوند.»۶۱

۲) تبیین نظریه سیستم دعوت در قرآن کریم

۲.۳. تعاریف و مفاهیم

۲.۳.۱. مفهوم دعوت
دعوت از ریشۀ (د ع و) بر وزن (فَعَلَ) به معنای خواندن است. در المفردات راغب آمده است: «دعا مثل نداء است مگر آنکه نداء گاهى فقط خواندن است بدون ذکر اسم ولى دعا بیشتر با ذکر اسم می شود مثل: اى زید و در باب نون گفته: نداء بلند کردن صدا و اظهار آن است و گاهى به مجرد صدا اطلاق می شود.»۶۲
همچنین: «دعاء به معنى خواندن و حاجت خواستن و استمداد است و گاهى مطلق خواندن از آن منظور است و گاهى مراد همان درخواست و استمداد است.»۶۳
«کلمه دعوت به معناى معطوف کردن توجه و نظر شخص دعوت شده است به سوى چیزى که آن شخص دعوت شده است که هم شامل دعوت کردن به وسیله لفظ مى‏شود و هم شامل آنجایى که کسى را با اشاره و یا نامه دعوت کنند.»۶۴
پس دعوت به معنای فراخواندن شخص به سوى امری است.
در فرهنگ قرآن واژه‏هایی مانند: «دعوت، اعلام، ارشاد، انذار، تبشیر، تبلیغ، امر به‏ معروف و نهى از منکر، نصح، حکمت، موعظه، مجادله و…»، هر یک بار معنایی ویژه‏اى در بردارد.
الف) دعوت: «کلمه دعوت به معناى معطوف کردن توجه و نظر شخص دعوت شده است به سوى چیزى که آن شخص دعوت شده است که هم شامل دعوت کردن به وسیله لفظ مى‏شود و هم شامل آنجایى که کسى را با اشاره و یا نامه دعوت کنند.»۶۵
ب) اعلام: «کلمه «أعلام» جمع «علم» است که به معناى علامت است.»۶۶
ت) ارشاد: «کلمه «رشد» که هم با ضمه «راء» و هم با ضمه «راء و شین» خوانده مى‏شود به معناى رسیدن به واقع مطلب و حقیقت امر و وسط طریق است و معلوم است که رسیدن به واقع امر، منوط بر این است که راه راست و وسط طریق را پیدا کرده باشد، پس رسیدن به راه، یکى از مصادیق وجه الامر است.»۶۷
پ) انذار: «هدایت، قضایى است حتمى، و به همین جهت منذر حقیقى خداى تعالى است، هر چند که با زبان رسول خدا (ص) انجام شود.»۶۸
ر) تبشیر: «نداى بشرى (مژده) مانند نداى به «اسف» و «ویل» و نظایر آن در جایى به کار مى‏رود که بخواهند بفهمانند که حادثه خیر و یا شر حاضر و هویدا است.»۶۹ همچنین «کلمه «بشارت» و «بشرى» به معناى هر خیرى است که تو را خوشحال کند.»۷۰
ز) تبلیغ: کلمه «بلاغ»- به طورى که راغب گفته ماده (بلغ)- به معناى تبلیغ است.»۷۱ همچنین «کلمه «بلاغ» به معناى تبلیغ است و مراد از آن تبلیغ رسالت است.»۷۲
د) امر به معروف و نهی از منکر: «راغب در مفردات گفته است: معناى منکر، آن کارى است که مردم در جامعه خود آن را نشناسند، یعنى در جامعه متروک باشد، حال یا به خاطر زشتیش و یا به خاطر اینکه جرم و گناه است، مانند عمل مواقعه و یا کشف عورت در انظار مردم، آن هم در جوامع ا
سلامى.»۷۳
ذ) نصح: «راغب در مفردات گفته: کلمه «نصح» به معناى به کار بردن نهایت درجه قدرت خود در عمل و یا سخنى است که در آن عمل و یا سخن مصلحتى براى صاحبش باشد.»۷۴
ط) حکمت: «معنى حکمت به طورى که در مفردات (مفردات راغب، ماده «حکم») آمده به معناى اصابت حقّ و رسیدن به آن به وسیلۀ علم و عقل است.»۷۵
ظ) موعظه: «موعظه بنا بر گفته خلیل (مفردات راغب ماده «وعظ»)، یادآوری کارهای نیک است به شکلی که قلب شنونده از شنیدن آن رقّت پیدا کند و در نتیجه تسلیم شود.»۷۶
ه) مجادله: جدال بنابر گفته راغب (مفردات راغب، ماده «جدل»)، سخن گفتن از طریق نزاع و غلبه جویی است.»۷۷
واژه دعوت و مشتقات آن در قرآن کریم ۱۸۲ مورد می باشد.۷۸
از جمله مشتقات: تدعون؛ ۲۱ مورد، «ادعوا» ۱۹ مورد، «تدع» ۱۶ مورد، «دعا» ۲۳ مورد، «ادع» ۸ مورد، «یدعوا» ۸ مورد، «یدعون» ۲۷ مورد، «دعوا» ۱۰ مورد، «تدعون» ۲۴ مورد، «ادعوه» ۲ مورد، «ادعونی» ۱ مورد، «تدعوهم» ۴ مورد و … .
دعوت در قرآن دارای چندین معنی است که عبارتند از: ۱- پرستش؛ ۲- صدا کردن و فراخواندن کسی؛۳- فراخواندن دیگران به راه راست؛۴- نیایش و دعا؛ ۵- سخن.
در بررسی که روی معانی انجام شد، این نتایج حاصل شد:
۱. ۴۸ مورد از آیات قرآن درباره تبلیغ و دعوت به خیر یا شر است از جمله: سوره محمد/ آیه ۳۸، سوره احقاف/ آیات ۳۱ و ۳۲، سوره حدید/ آیه ۸: سوره نوح/ آیه ۸-۵، سوره صف/ آیه ۷ و… .
۲. ۵۰ مورد از آیات قرآن به معنی نیایش است از جمله: سوره انعام/ آیه ۵۲، سوره اعراف/ آیه ۲۹، سوره یونس/ آیه ۱۲، سوره انعام/ آیه ۱۰۸، سوره اعراف/ آیات ۱۹۴ و ۱۹۵، سوره یونس/ آیه ۸۹، سوره اسراء/ آیات ۵۶ و ۵۷.
۳. ۴۷ مورد از آیات قرآن به معنی پرستش است از جمله: سوره نساء/ آیۀ ۱۱۷، سوره انعام/ آیه ۵۶، سوره اسراء/ آیه ۶۷، سوره یونس/ آیه ۱۰۶، سوره جن/ آیه ۱۸، سوره طور/ آیه ۲۸.

معنی مورد نظر که در این تحقیق مورد بررسی قرار می گیرد فراخواندن دیگران به راه راست است، این معنا در آیات زیر آمده است: سوره بقره/ آیه ۲۲۱. سوره آل عمران/ آیه ۲۳. سوره آل عمران/ آیه ۱۰۴. سوره انعام/ آیه ۷۱. سوره انفال/ آیه ۲۴. سوره هود/ آیه ۶۲. سوره یوسف/ آیه ۱۰۸. سورۀ رعد/ آیه ۳۶. سوره ابراهیم/ آیه ۹ و ۱۰. سوره ابراهیم/ آیه ۲۲. سوره ابراهیم/ آیه ۴۴. سوره نحل/ آیه ۱۲۵. سوره کهف/ آیه ۵۷. سوره مومنون/ آیه ۷۳. سوره نور/ آیه ۴۸. سوره نور/ آیه۵۱. سوره نمل/ آیه ۸۰. سوره قصص/ آیه ۴۱. سوره لقمان/ آیه ۲۱. سوره فصلت/ آیه ۳۳.
بررسی این آیات در ادامه پیگیری خواهد شد، اما در اینجا به پاره ای از این آیات اشاره می شود، از جمله:

۱- «…أُولئِکَ یَدْعُونَ إِلَى النَّارِ، وَ اللَّهُ یَدْعُوا إِلَى الْجَنَّهِ وَ الْمَغْفِرَهِ‏» (بقره/۲۲۱)
ترجمه: … مشرکین شما را به سوى آتش دعوت مى‏کنند و خدا به سوى جنّت و مغفرت مى‏خواند.
می فرماید مشرکان، دعوت کنندگان به آتش جهنّم هستند و ازدواج با مرد یا زن مشرک زمینه ‏ساز انحراف و دخول در جهنّم است. و خداوند دعوت ‏کننده انسان ها به بهشت و آمرزش خویش است که دعوت الهى به بهشت و آمرزش همراه با توفیق او براى رسیدن به آن است.۷۹
۲- «یُدْعَوْنَ إِلى‏ کِتابِ اللَّهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ…» (آل عمران /۲۳)
ترجمه: مردم را به کتاب خدا مى‏خواندند تا در بین آنان حکومت کند.
این آیه با استناد کتاب به خداوند، دعوت شدگان را به پذیرش حکم کتاب آسمانى ترغیب کرده و در آنان انگیزه ایجاد مى‏کند. پس آنها را به داوریِ کتاب خدا دعوت می کنند.۸۰
۳- «وَ لْتَکُنْ مِنْکُمْ أُمَّهٌ یَدْعُونَ إِلَى الْخَیْرِ وَ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ» (آل‏عمران/ ۱۰۴)
ترجمه: باید از میان شما طایفه‏اى باشند که مردم را به سوى خیر دعوت نموده ، امر به معروف و نهى از منکر کنند.
امر به معروف و نهى از منکر، برجسته‏ترین مصداق دعوت به نیکى‏ها است که دعوت مردم به انجام نیکى‏ها از وظایف امت اسلامى‏ است و تمام افراد أمّت در تکلیف دعوت‏ شریک‏اند که باید یکدیگر را به نیکى‏ها دعوت کنند یعنی لزوم تشکل یافتن گروهى از جامعه اسلامى و انسجام آنان براى فراخوانى مردم به نیکى‏ها و امر به معروف و نهى از منکر واجب است. در این آیه شریفه سه مرتبه براى دعوت به خیر ذکر شده است: اول دعوت به خیر مطلق: و خیر عبارت است از آنچه انتخاب و اختیار و برگزیده شده و برترى داشته باشد، و آن در مقابل شرّ است یعنى چیزی که مرجوح است. دوم امر به معروف که: با تحقّق شرایط از علم پیدا کردن به موضوع و ظنّ بر تأثیر، و امن از ضرر مطلق صورت مى‏گیرد. سوم نهى از منکر: با شرایطى که در امر به معروف هست.۸۱

۴- «… لَهُ أَصْحابٌ یَدْعُونَهُ إِلَى الْهُدَى ائْتِنا…» (انعام/ ۷۱)
ترجمه: اصحابى که براى او است او را به طرف راه دعوت کنند که بیا راه نجات اینجا است.
در این آیه مشرکان، مرتدان متحیر را به شرک دعوت مى‏کنند و خود را هدایت‏یافته مى‏پندارند.۸۲

۵- «وَ مَنْ أَحْسَنُ قَوْلًا مِمَّنْ دَعا إِلَى اللَّهِ وَ عَمِلَ صالِحاً…‏» (فصلت/ ۳۳)
ترجمه: راستى خوش گفتارتر از کسى که بشر را به سوى خدا دعوت مى‏کند و عمل صالح انجام مى‏دهدکیست؟
می فرماید سخنى که در راستاى دعوت مردم به سوى خداوند ایراد شود، بهترین و زیباترین گفتار است. «وَ عَمِلَ صالِحاً»؛ یعنی ارزش دعوت به سوى خدا و تبلیغ آیین الهى در گرو نیک‏ کردارى دعوت کنندگان و مبلغان آن است. هدایت‏گرى، عمل صالح و روحیه تسلیم در برابر خ
داوند از برجسته ‏ترین ویژگى‏هاى پیامبر (ص) می باشد. هر چند لفظ آیه عمومیت دارد و شامل همه کسانى مى‏شود که به سوى خدا دعوت مى‏کنند.۸۳

۶- «ادْعُ إِلى‏ سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَهِ وَ الْمَوْعِظَهِ الْحَسَنَهِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ» (نحل/ ۱۲۵)
ترجمه: با فرزانگى و پند دادن نیکو به راه پروردگارت دعوت کن و با مخالفان به طریقى که نیکوتر است مجادله کن.
در این آیه پیامبر (ص) مأمور به دعوت مردم به راه خدا در پرتو «حکمت»، «موعظه» و «جدال به احسن» می باشد که به عنوان سه ابزار دعوت به راه خدا است.۸۴
۷- «فَادْعُ وَ اسْتَقِمْ کَما أُمِرْتَ…» (شوری/۱۵)
ترجمه: تو دعوت

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *