جستجوی مقالات فارسی – فقه و شریعت از دیدگاه اسماعیلیان۹۱- قسمت ۱۳

جستجوی مقالات فارسی – فقه و شریعت از دیدگاه اسماعیلیان۹۱- قسمت ۱۳

زکات: خوجه ها مانند دیگر فرقه های اسماعیلی بیش از هر واجب دیگری به زکات اهمیت می دهند. در این بین اولین مورد عشریه (دسونده) است که از زمان صدرالدین مرسوم بوده است. زمان پرداخت این زکات که بنا بر قول مجتبی علی امروزه یک هشتم درآمد است، روز اول ماه می باشد و آن را در صندوق ویژه آن در جماعت خانه می ریزند.[۷۶۲] همچنین آنها اموالی را تحت عنوان خمس به آقاخان می دهند.[۷۶۳] در پندیات جوانمردی آمده است که اگر کسی عشر درآمد خود را به امام ندهد این عشر مال و بقیه اموالش آتش و هیزم شده، همه سوخته و خاکستر می شوند. خوجه ها آرزومند هستند با پرداخت زکات در این دنیا موفق و در آخرت آمرزیده شوند. موارد متعدد دیگری نیز به عنوان زکات مشخص شده است و خوجه ها باید بپردازند. این موارد گوناگون همچون در میان جماعت بهره اسماعیلی، سبب شکل گیری مخالفانی با نام اصلاح طلب شده است که به پرداخت این اموال از طرف اسماعیلیان تهیدست به آقاخان معترضند.[۷۶۴] آقاخان سوم به پیروان خود گفته بود که طرحها و پروژه های مورد نظر او در نهضت اصلاحی که آغاز کرده بود، محقق نمی شود مگر اینکه آنها عشر اموال خود را به طور منظم پرداخت کنند.[۷۶۵] بدین معنا که پیشرفت اسماعیلیه به دفع زکات پیروان وابسته بود.
جهاد: جهاد در میان خوجه ها تاویل به جهاد با نفس شده است و در این مورد به کلام پیامبر اکرم در بازگشت از یکی از غزوات استدلال می کنند.[۷۶۶]
دیگر احکام: در دیگر احکام خوجه ها در مواردی همانند بحث ارثیه و تنظیم وصیت نامه و یا بعضی مباحث ازدواج به قوانین هندو ها عمل می کنند. بدین صورت آنها می توانند تمامی اموال خود و نه ثلث آن را ، برای وصی خود به ارث بگذارند. شبیه این حکم در میان احکام دروزیان نیز با عنوان «حریه الایصاء» دیده می شد. اسماعیلیان خوجه شوراهایی دارند که وظایف شان حل و فصل دعاوی و اختلافات زناشویی و طلاق و گردآوری وجوه گوناگون است. [۷۶۷] همچنین در مورد زنان اسماعیلی هند و دیگر نقاط می توان گفت آن طور که در نشریه اسماعیلیه هند درباره زنان اسماعیلی آمده است، آنها «مدتی است که آنها حجاب را کنار گذاشته اند».[۷۶۸] در فیلمی نیز که مربوط به بازدید آقاخان چهارم از سوریه در سال ۲۰۰۸م است، کاملا مشهود است که اکثریت غالب زنان اسماعیلی آقاخانی همچون همسر و دختر امام اسماعیلی حجاب ندارند و خواندن و رقص زنان میان مردان امری مرسوم است.
خاتمه
طبق بررسی های به عمل آمده در این پژوهش و با نتیجه گیری می توان جواب به سوال اصلی و سوالات فرعی را این گونه داد:
اول: اسماعیلیان در دوره های نخستین بویژه قرامطه با توجه به اعتقاد به قائم القیامه بودن محمد بن اسماعیل آن چنان پای بند شریعت نبوده و رویکرد باطنی بیشتری داشتند.
دوم: این جریان اما با ظهور فاطمیان منقطع شد و آنان با اعتقاد به اینکه دوران قائم القیامه هنوز فرا نرسیده است، به فقه و شریعت اهمیت دادند و فقیهان و متکلمان آنها کتبی در این زمینه تالیف کردند که بر همراهی ظاهر و باطن تاکید داشت.
سوم: شریعت محوری فاطمیان اما در زمانه الحاکم بامرالله و با ظهور فرقه دروزیه که در حق این امام فاطمی غلو کرده و او را به حد خدایی رساندند، قطع شد و آنها فرقه خود را ناسخ تمامی شرایع گذشته دانستند و ارکان شریعت اسلام را نسخ و باطل کردند. اگرچه امروز بزرگان دروزی قائلند که آنها نیز مانند دیگر فرق اسلامی ملتزم به فقه و شریعت اسلامی هستند.
چهارم: بعد از زوال فاطمیان ادامه این تفکر و مکتب در مستعلویان و طیبیان راه خود را پیدا کرد. زیرا که آنها نیز با استفاده از میراث فقهی بر جای مانده از زمان فاطمیان همچنان شریعت محور باقی ماندند و تا به امروز توجه خود را به فقه و شریعت ادامه می دهند.
پنجم: و در پایان انشعاب دیگری از اسماعیلیان را باید ذکر کرد که بعد از اختلاف بر سر امامت نزار – مستعلی پیرو نزار شده و در ایران، خاور دور و دیگر کشورها حضور دارند. نزاریان در زمان حسن صباح شریعت را مرعی می داشتند، تا اینکه حسن دوم اعلام قیامت نمود و نسخ شریعت اسلام را به تمامی پیروان خود حکم نمود. از این دوران به بعد به جز زمانه جلال الدین حسن که بازگشت به شریعت با رویکرد فقهی اهل سنت را اختیار نمود، نزاریان رویکردی سکولار و اباحه گرایانه داشته و آن چنان مظاهر شریعت اسلامی را رعایت نمی کنند. اگرچه منابع مهمی نیز در این دوره وجود ندارد که بتوان به آنها استدلال نمود. بعضی از نزاریان همانند دروزیان امروزه قائلند که آنها نیز شریعت باورند و همراهی ظاهر وباطن امری مفروغ عنه نزد آنها می باشد. اما آنچه از آقاخان ها و پیروانشان دیده می شود را نمی توان کاملا التزام به شریعت همانند شیعه امامیه و یا اهل سنت دانست. اگرچه بعضی از احکام دینی را رعایت کنند.
ششم: در این باره پیشنهادی وجود دارد و آن این که توسط طلابی که علاقه مند به مطالعات فقهی درباره فرقه شیعی بخصوص اسماعیلیه هستند، و ساکن در هر یک از مواطن اسماعیلیان معاصر می باشند، تحقیقاتی میدانی درباره اندیشه و عملکرد اسماعیلیان معاصر در باب فقه و شریعت صورت گیرد. مثلا طلاب هند که تسلط به زبان گجراتی دارند می توانند درباره بهره های هند و با هماهنگی نهاد های علمی همچون دانشگاه ادیان و مذاهب و جامعه المصطفی العالمیه با جامعه السیفیه هند، به تحقیق بپردازند. و یا طلاب ساکن در سوریه و لبنان می توانند به طور تخصصی درباره آیین ها و اعمال دینی پیروان فرقه دروزیه پژوهش نمایند. همچنین شخص پژوهشگر این تحقیق و دیگر پژوهشگران فرق تشیع می توانند با هماهنگی بین این دانشگاه و رهبران اسماعیلیه ایران همچون امیر حسین شاه خلیلی، به مطالعه رفتار اسماعیلیان تهران، بیرجند، قهستان و … بپردازند. به این موارد می توان طلاب ناحیه بدخشان افغانستان و تاجیکستان را نیز افزود.
فهرست منابع و مطالعات
کتب:
قرآن کریم
ابراهیمی دینانی، غلامحسین، ماجرای فکر فلسفی در جهان اسلام، تهران، طرح نو، ۱۳۷۹
ابرو، حافظ، مجمع التواریخ السلطانیه، به اهتمام مدرسی محمد، تهران، انتشارات اطلاعات، ۱۳۶۴
ابن اثیر، عز الدین علی بن محمد ، الکامل فی التاریخ، بیروت، دار صادر، دار بیروت، ۱۹۶۵م
ابن الجوزی، ابوالفرج، المتنظم فی تاریخ الأمم و الملوک، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۹۹۲م
ابن بابویه، محمد بن على‏، کمال الدین و تمام النعمه، تهران‏، اسلامیه‏، چاپ دوم‏، ۱۳۹۵ ق‏
ابن تغری بردی، جمال الدین ابوالمحاسن، النجوم الزاهره فی ملوک مصر والقاهره، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۹۹۲م
ابن خلکان، ابی العباس شمس الدین احمد بن محمد، وفیات الاعیان و انباء ابناء الزمان، بیروت، دار الفکر
ابن عذاری، البیان المغرب فی اخبار الاندس و المغرب، بیروت، دار الثقافه، ۱۹۸۳م
ابن عنبه، احمد بن علی، عمده الطالب فی انساب آل ابیطالب، بیروت، دار المکتبه الحیاه، بی تا
احمد، عزیز، تاریخ تفکر اسلامی در هند، ترجمه نقی لطفی و محمد جعفر یاحقی، تهران، ۱۳۶۷، انتشارات کیهان با همکاری شرکت انتشارات علمی و فرهنگی
الامین، حسن، الاسماعیلیون و المغول و نصیرالدین الطوسی، مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیه، ۱۴۱ه
انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، تهران، انتشارات سخن، ۱۳۸۷
بدوی، عبد الرحمن، تاریخ اندیشه های کلامی در اسلام، ترجمه حسین صابری، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۳۷۴
بزون، حسن، القرامطه بین الدین و الثوره، بیروت، موسسه الانتشار العربی، ۱۹۹۷م
بغدادی، عبد القاهر، الفرق بین الفرق(تاریخ مذاهب اسلامی)ترجمه دکتر محمد جواد مشکور، تبریز، کتابفروشی حقیقت، ۱۳۳۳ ه.ش.
بغدادی، عبدالقاهر، الفرق بین الفرق، بیروت، المکتبه العصریه، ۱۴۱۹ ه
بوس، ماهر، آقاخان ها، مترجم محمود هاتف، تهران، کتاب سرا، ۱۳۷۶
بهمن پور، اسماعیلیه از گذشته تا حال، تهران، انتشارات فرهنگ مکتوب، ۱۳۸۶
بیهقی، محمد بن حسین، تاریخ بیهقی، به تصحیح دکتر علی اکبر فیاض، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد، ۱۳۵۶
تارم؛ میثم، تاریخ و عقاید اسماعیلیه آقاخانیه، ۱۳۸۱، انتشارات مرکز کرمان شناسی، کرمان
تامر، عارف، اسماعیلیه و قرامطه در تاریخ، ترجمه و تعلیق از دکتر حمیرا زمردی، تهران، ۱۳۷۷ انتشارات جامی
تامر، عارف، القرامطه بین الالتزام و الانکار، دمشق، دارالطلیعه الجدیده،۱۹۹۶
تامر، عارف، تاریخ الاسماعیلیه، لندن، ریاض الرئیس للکتب و النشر، ۱۹۹۱
توسی، خواجه نظام الملک، سیاست‏نامه، به تصحیح دکتر جعفر شعار، تهران، انتشارات جیبی، ۱۳۶۴ش
جان احمدی، فاطمه، ساختار نهاد دینی فاطمیان در مصر، تهران، نشر علم، ۱۳۸۸

دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.