دانلود پایان نامه رایگان درباره امنیت ملی الگوهای مختلف در رقابت سیاسی


دانلود پایان نامه

فصل پنجم

الگوهای مختلف در رقابت سیاسی

الگوهای مختلف رقابت سیاسی

رقابت سیاسی یكی از شاخص‌ها و مؤلفه‌های توسعه سیاسی و ارزشی متعلق به انسان معاصر است كه ریشه در تجربه تاریخی بشر دارد، آثار منفی ناشی از ظهور رژیم‌های خودكامه و تمامیت خواه، پیچیده‌تر شدن حیات اجتماعی، بالا رفتن سطح آگاهی عمومی، گسترش شبكه‌های اطلاعاتی و ظهور گروه‌های واسط در مجموع انسان را به نتیجه رسانید كه اداره امور سیاسی و اجتماعی از عهدة فرد یا گروه خاصی بیرون است و برای این منظور باید عرصه را برای حضور كلیه فردفرد جامعه به ویژه صاحب‌نظران باز گذارد تا از طریق تضارب آرا و نقد آنها در جریان یك رقابت سالم در نهایت سیاست صحیح، شكل گیرد. از این دیدگاه، رقابت سیاسی را می‌توان جوهره اصلی توسعه سیاسی تعریف كرد. این بیان از رقابت، دارای ریشه‌های معرفتی ژرف و بدیعی می باشد كه از سرچشمه‌های تكثیرگرایی نسبت و مشروعیت اكثریت سیراب می‌شود.

در این پژوهش اصل بر این است كه رقابت سیاسی یكی از نمادهای اصلی مشاركت سیاسی حكومت‌های مردمی و مردم سالار دینی است و در صورتی كه در چارچوب قاعده‌ها و میثاق‌های ملی و به شكل صحیح و مسالمت آمیز انجام گیرد عامل تقویت ثبات سیاسی، نظم اجتماعی، طراوت و نشاط سیاسی جامعه، پویایی و انسجام ملی خواهد شد. اما با وجود امتیازاتی كه برنظام رقابتی مترتب است به این علت كه اشكالاتی، در سیستم رقابتی جامعه ایران وجود دارد، در صورتیكه برای رفع این اشكالات و آفت‌ها با تدبیر و درایت لازم راهبردهای صحیح، طراحی و اجرا نگردد، رقابت‌های سیاسی نه تنها موجب نشاط پویایی توسعه مشاركت و تحقق مردم سالاری نخواهد شد، بلكه برعكس، نظم اجتماعی و وفاق ملی را بشدت در معرض آسیب‌پذیری و چالش قرار خواهد داد، و پراكندگی و افتراق سیاسی در جامعه حاكم، مشروعیت سیاسی نظام مخدوش و جامعه، با بحران مواجهه خواهد شد.

در ارتباط با مقوله رقابت سیاسی سه الگو وجود دارد:

– یك دیدگاهی كه تا حدود زیادی تمایل به وجود رقابت نداشته، آنرا مخل نظم و امنیت میداند.

– دیدگاهی كه رقابتهای سیاسی را لازمة رشد و پویای فرهنگی و اجتماعی جامعه و آنرا از نشانه‌های حكومت‌های مردم‌سالار می‌داند.

– دیدگاهی كه معتقد به الگوی تثبیت و حفظ وضع موجود و محدود كردن رقابت‌ها است، در زیر این الگوها به اختصار تشریح می‌گردند[1].

 

1ـ الگوی تكثرگرا

مطابق این دیدگاه، جامعه‌ای توسعه یافته است كه در آن مشاركت اجتماعی و تنوعی و تكثر عقیده‌ها وجود داشته باشد و افراد بتوانند درمسائل مختلف كشور مداخله و حق اظهارنظر داشته باشند، براساس این دیدگاه، تكثرگروههای سیاسی وفادار به نظام پدیده‌ای طبیعی تلقی می‌شود.

این دیدگاه، طیف‌های گوناگونی را شامل می‌شود كه به رغم اختلاف در ایدئولوژی سیاسی در اصل وجود تكثر در رقابت سیاسی برای رسیدن به توسعه سیاسی با هم مشترك هستند. در اصل، می‌توان از نظر نیرو و توان، این جبهه را بزرگترین جبهه نظری – عملی موجود دانست. این الگو معتقد است؛ وحدت و وفاق به معنای یك رنگ و یك دست بودن جامعه نیست، زیرا چنین جامعه‌ای مرده و غیرفعال است.

هركس كه چارچوب نظام را پذیرفت باید حق انتخاب و حضور در صحنه را داشته باشد، وجود گرایش‌های متفاوت با اندیشه‌های مختلف باعث تقویت نظام و انقلاب خواهد شد. هر اندیشه‌ای كه خواهان رشد و ترقی است باید رقیب را تحمل كند و به مردم حق انتخاب بدهد، طرفداران الگوی تكثر معتقدند باید در كشور فضایی فراهم شود كه همة نیروهای متفكر بتوانند دیدگاههای خود را مطرح كنند و اندیشمندان جامعه بتوانند در فضائی آزاد و امن اجازه اظهارنظر بیابند و به رقابت سالم و سازنده بپردازند، دولت نیز موظف است برای همة كسانیكه، قانون اساسی را پذیرفته‌اند امنیت لازم را ایجاد، از حقوق آنان دفاع كند.

همان‌گونه كه ملاحظه می‌شود در الگوی موردنظر تكثر گرایان، وحدت ارادة دولت و حیات جامعه‌سیاسی، حاصل رقابت و برخورد منافع و آراء و … میباشد. جوزف شومپتر از زمرة صاحب نظرانی است كه از  نوعی «دمكراسی رقابتی» دفاع می‌كند. به عقیدة وی، دمكراسی روسویی بر مقوله «خیر عامه» مبتنی است كه به گونه‌ای اشراقی در ارادة عمومی تجلی می‌نماید.

حال آنكه دمكراسی، نوعی از نظام نهادها و تأسیسات برای گرفتن تصمیمهای سیاسی است كه در آن هر فرد در مبارزه‌ای رقابتی، اختیار دارد آراء مردم را جلب كند. بنابراین رقابت آزاد نخبگان رهبران سیاسی بر سر آرای آزاد شهروندان، خطوط ماهوی دمكراسی است. خطر عمده‌ای كه این الگو را تهدید می‌كند، امكان دستكاری آرای توده‌ها است؛ ولی این خطر در رژیمهای مبتنی بر انحصار مردم و حزب حاكم بیشتر است؛ چون در آنجا دیگر رقابت و كثرت عقیده‌ها و حزب‌ها و بنابراین افكار عمومی انتقادی آزاد وجود ندارد.

در رژیم رقابتی، حداقل، وقتی كه امكان دستكاری آرا هست، امكان افشای دستكاری نیز وجود دارد، حال آنكه در رژیمهای انحصاری، به سختی می‌توان از دستكاری‌های ضد مردمی پرده برگرفت[2]. نتیجه آنكه: تحمل‌پذیری، احترام به رای و نظر رقیبان، باز تعریف وحدت در پرتو كثرت، حق حضور همكاران در اداره جامعه، رعایت حقوق شهروندی و رسالت دولت در حفظ این حقوق از مهمترین اصولی هستند كه ساختار مدل تحلیلی و نظری تكثرگرایان را تشكیل می‌دهد.

 

2ـ الگوی یكسان انگار

این دیدگاه، مقوله تكثر سیاسی و رقابت را اساساً با اصول اسلامی، سازگار نمی‌بیند و بیشتر معتقد به وحدت سیاسی به جای رقابت سیاسی است.

طرفداران این دیدگاه با استناد به پیشینه منفی رقابت‌های سیاسی در بستر اسلامی و تحریف جریان امامت و تضعیف مبانی نظری آن با توسل به آرای متعارض اندیشه‌گران مسلمان، تقسیم‌بندیهای امروزی را بی اعتبار دانسته و معتقد است كه این دسته‌بندیها باید كنار گذاشته شوند. این دیدگاه، بدون توجه به مقتضیات و شرایط زمانی و مكانی جدید، بدنبال تحلیل وفاق و وحدت سیاسی از طریق یك دست‌سازی سیاسی و طرد گروههای رقیب است.

 


3ـ الگوی تثبیت‌گرا

طرفداران این الگو، ضمن تقدیم توسعه اقتصادی و بازسازی كشور، سایر وجوه توسعه آنرا لازمة تحقق عدالت اجتماعی و رسیدن به هدفهای انقلاب می‌دانند. از این رو برای تحول اقتصادی كشور و رونق اقتصادی جامعه، بازگشت سرمایه‌های مادی و انسانی به داخل و جذب سرمایه‌های خارجی، اجرای سیاست خصوصی‌سازی امری ضروری و اجتناب‌ناپذیر می‌دانند و معتقدند این امر میسر نیست مگر در سایة تثبیت وضعیت سیاسی كشور و تضمین امنیت سرمایه‌گذاریها؛ از این رو مطابق الگوی تثبیت‌گرا، تحقق توسعه اقتصادی بویژه در جامعه در حال گذار ایران، تنها در سایه ثابت نگه داشتن سطح گروه‌بندی‌های سیاسی و نزدیك كردن هر چه بیشتر دیدگاه آنها به یكدیگر، حتی به قیمت انزوای مقطعی یك گروه برای مصالح كشور و خواباندن جریانهای فكری در حوزة اصلاح طلبی امكان‌پذیر است.

این الگو در دهة‌ دوم انقلاب كه به دهة سازندگی مشهور گردید به مورد اجرا گذاشته شد، اما تغیر رویكرد جامعه نسبت به این الگو كه عملاً در انتخابات دوم خرداد 1376 ریاست جمهوری، خود را نمایان ساخت؛ بیانگر استقبال نكردن نخبگان سیاسی، حزب‌ها و مردم از این الگو در جامعه بود[3].

 

نهادهای رقابت سیاسی

در جهان امروز، در حوزة رقابت سیاسی دو موضوع عمده وجود دارد، یكی قضیة انتخابات در سطوح مختلف و یكی احزاب سیاسی در انواع مختلف خود. گفته شده است كه احزاب سیاسی ماشین‌های انتخاباتی‌اند و به این ترتیب اساس كار احزاب سیاسی، انتخابات فرض شده است؛ به عبارت دیگر كیفیت و خصایل انتخاباتی در تعیین نوع نظام سیاسی، نحوه و میزان كاركرد آن تأثیر دارد. برای نمونه، اینكه در انگلستان دو حزب عمده سیاسی كارگر و محافظه كار وجود دارد و قدرت سیاسی بین آن دو دست به دست می‌شود، زاییده نظام انتخاباتی آن كشور است و اگر انگلستان، نظام انتخاباتی دیگری را تجربه می‌كرد، نظام حزبی این كشور به گونه‌ای دیگر شكل می‌گرفت[4].

بر این اساس امروزه در جهان، نظام‌های مختلف انتخاباتی و نظامهای متنوع حزبی وجود دارد كه در خدمت سیاست و حكومت در كشورهای دارای نظامهای مردمی قرار گرفته است.

تعریف نظام انتخاباتی نیازمند ذكر این مقدمه است كه «انتخابات، فرایندی است كه دارای مراحل مختلف است، این مراحل با هم یكسان نبوده، ماهیتی متفاوت از یكدیگر دارند. به عنوان مثال؛ ثبت نام برای شركت در انتخابات، تعیین صلاحیت نامزدها، شركت در مبارزة انتخاباتی و انجام تبلیغات حضور در پای صندوق رأی و سرانجام شمارش آراء، مهمترین مراحل و اجزای این فرایند را تشكیل می‌دهند. هر یك از این مراحل، دارای ضوابط و مقررات مخصوص به خود است كه مجموعة این ضوابط و مقررات، قوانین انتخاباتی كشورها نامیده میشود. حال با این مقدمه، باید بگوییم كه نظام انتخاباتی نظامی است كه قوانین مربوط به آخرین مراحل این فرایند یعنی شمارش آرا مشخص می‌كند؛ به عبارت دیگر، تبدیل رأی به كرسی نمایندگی و تقسیم كرسی‌ها میان فهرست‌ها و نامزدهای مختلف وظیفه اصلی نظام انتخاباتی است یا نظام انتخاباتی، تعیین كننده چگونگی اعمال حكومت توسط اكثریت است[5].

نظام انتخاباتی كه بدین گونه تعریف شد، یكی از عوامل اصلی شكل دهندة نظام حزبی نیز هست. در تعریف نظام حزبی گفته شده است: «از مجموعة روابط متقابل میان احزاب سیاسی از یك سوی و احزاب سیاسی و حكومت از سوی دیگر، نظام خاصی شكل می‌گیرد كه از آن به نظام حزبی تعبیر میشود.»

با این تعریف 3 نوع نظام حزبی در جهان وجود دارد كه عبارتند از:

1ـ تك‌حزبی 2ـ دو حزبی 3ـ چند حزبی

هر یك از این سه نوع به تقسیم‌های جزئی‌تری نیز تفكیك شده است. در همین زمینه ذكر این نكته لازم است كه سه نوع نظام انتخاباتی نیز وجود دارد كه عبارتند از:

1ـ نظام انتخاباتی اكثریتی

2ـ نظام انتخاباتی تناسبی

3ـ نظام انتخاباتی تلفیقی

هر یك از این نظامها نیز به نوبه خود تقسیم‌بندی‌های جزئی‌تری دارد.

اگر از نظام تك حزبی صرفنظر كنیم كه به عقیدة بسیاری، مصداق حكومت و سیاست غیررقابتی است، در نظامهای دوحزبی یا چند حزبی، رقابت سیاسی عملی از طریق احزاب سیاسی انجام می‌شود كه فعالیتهای سیاسی- مبارزاتی خود را در چارچوب قوانین انتخاباتی انجام می‌دهند و سرنوشت نهایی فعالیتها و اقدامات آنان را نظامهای انتخاباتی معین می‌سازند، در نتیجه، نهادهایی كه رقابت سیاسی بوسیله آنها انجام می‌گیرد، احزاب سیاسی در كشورهای كه احزاب شكل نگرفته‌اند، جناهها هستند كه ساز و كار حاكم بر كل فرایند رقابت سیاسی بوقوع پیوسته در این نهادها را نظام انتخاباتی تعیین می‌نماید.

اگرچه، با این توصیف، نهادهای رقابت سیاسی معادل احزاب سیاسی است، نباید از این مطلب غفلت كرد كه بسیاری از عوامل درونی و بیرونی دست بدست هم میدهند تا نهادهای مزبور بتوانند رقابت را به انجام رسانند. برخی از این عوامل عبارتند از:

«فضای سیاسی جامعه، هزینه‌های انجام شده، نوع انتخاب كنندگان و انتخاب شوندگان و در نهایت دیدگاه مثبت و مساعد حاكمیت نسبت به كل جریان رقابت سیاسی.» اینها، این بخودی خود، موضوع رقابت سیاسی  را با مشاركت سیاسی پیوند می‌دهند كه به اختصار آنرا بررسی می‌نمائیم[6].

 

رقابت سیاسی و مشاركت سیاسی

گاهی از رقابت سیاسی و مشاركت سیاسی بطور همزاد یاد می‌شود، بین آنها تمایزی منظور نمی‌گردد و یكی لازمة دیگری دانسته می‌شود. در برخی از جاها نیز رقابت‌ سیاسی مصداق مشاركت سیاسی بحساب آمده، وجود مشاركت سیاسی به وجود رقابت سیاسی منوط شده است. در زمینه‌هایی نیز كه مطالعات موردی صورت گرفته، بدون دقت نظری و مفهومی، رقابت سیاسی در كنار مشاركت سیاسی، بدون مرزبندی مشخص بكار برده شده است. بنابراین لازم است كه در بحث از رقابت سیاسی به مشاركت سیاسی نیز در حد تبیین ارتباط دو موضوع اشاره شود تا مفهوم رقابت سیاسی از لحاظ اصطلاحی روشن‌تر گردد.

از مشاركت سیاسی، تعریف‌های متعدد و متنوعی در حوزه‌های جامعه‌شناسی سیاسی و توسعه، به هنگام بحث از نوسازی و مسائل آن، بعمل آمده است. از آنجائیكه هدف عمده مشاركت سیاسی، تأثیر‌گذاری بر قدرت سیاسی است، در تعریف‌هایی كه از مشاركت سیاسی به عمل آمده، از تودة مردم و تشكل‌های سیاسی به منزله طرف حساب‌های نظام سیاسی سخن بمیان آمده و براساس رابطة دولت و جامعه و تعادل‌های این دو با یكدیگر، از انواع مختلف مشاركت سیاسی یاد شده كه دو نوع عمدة آنها اجباری و داوطلبانه است. به علاوه، این دو نوع مشاركت در قالب نظام‌های سیاسی مختلف عینیت یافته، طوری كه امروزه تقریباً، هیچ رژیم سیاسی یافت نمی‌شود كه منكر مشاركت سیاسی در درون خود باشد و یا حداقل در لفظ، مشاركت سیاسی را پدیده‌ای مطلوب به حساب نیاورد.

از میان تعاریف متعدد، مشاركت سیاسی با این تعریف از مشاركت سیاسی كه ما از آن داریم قرابت بیشتری دارد؛ «اینست كه این تعریف از مشاركت سیاسی توانایی پوشش كلیه فعالیتهایی را داشته باشد كه در جوامع مختلف، مشاركت سیاسی موردنظر است، یعنی هر نوع اقدام داوطلبانه، موفق یا ناموفق، سازمان یافته یا بی‌سازمان، مقطعی یا مستمر برای تاثیرگذاری بر انتخابات سیاست‌های عمومی، ادارة امور عمومی یا گزینش رهبران و ابتكاری به شكل زد و بندهای پشت پرده و مقطعی یا مستمر جریان دارد» سیاستی در سطوح مختلف حكومتی (اعم از) محلی و یا ملی، روش‌های قانونی یا غیرقانونی را بكار گیرد[7]» با توجه به اینكه هدف اصلی مشاركت سیاسی براساس تعریف فوق‌الذكر، تأثیرگذاری بر نظام سیاسی است و بر سر میزان و نحوه همین تأثیرگذاری است كه مسابقه نیروهای سیاسی شكل می‌گیرد و نیروهای اجتماعی در زندگی سیاسی نقش خود را نشان میدهد، می‌توان رقابت سیاسی را مصداق عینی و كامل مشاركت سیاسی دانست؛ به عبارت دیگر مشاركت سیاسی مفهومی است كه با رقابت سیاسی نسبت مادری دارد و مفهوم اخیر از آن زاییده می‌شود.

در نتیجه وقتی مشاركت سیاسی واقعی، وجود عینی دارد كه رقابت سیاسی شكل گرفته باشد و در جامعه خود را نشان دهد، در غیر اینصورت بطور عملی نمی‌توان گواهی داد كه مشاركت سیاسی واقعی وجود خارجی یافته است. پس همانگونه كه مطرح شد هر نوع اقدام داوطلبانه را با اوصاف ذكر شده، مشاركت به حساب آوردیم، پس رقابت سیاسی نیز می‌تواند مصداق مفهوم داوطلبانه، اقدامی قرار گیرد كه با هدف تأثیرگذاری بر سیاست و حكومت یك كشور بین نیروهای سیاسی جریان می‌یابد و در واقع چون به نحوی از مشاركت سیاسی روئیده، محدوده‌ای به اندازه مشاركت سیاسی دارد؛ بنابراین رقابت دو جنبه

مختلف آشكار و پنهان دارد كه جنبة آشكار آن در قالب رقابت سیاسی در الگوهای مشخص، و نهادهای مشخص و بخش پنهان آن در قالب‌های بی‌سازمان و ابتكاری به شكل زد و بندهای پشت پرده و مقطعی یا مستمر جریان دارد.

جدول: ویژگی‌های رقابت سیاسی در دو عصر ماقبل مدرن و مدرن

 دوره

ویژگی

ماقبل مدرن مدرن
رقابت سیاسی
خشن مسالمت آمیز
  گریز از مركز متمایل به مركز
 
برون سیستمی
درون سیستمی
  جمعی و توده‌ای قانون‌مند و نهادی
  هویتی اقتصادی و اجتماعی
  هدف: كسب صرف منابع هدف: تحقق شایسته سالاری

 

منبع: رقابت‌های سیاسی و ثبات سیاسی، ص 50

 

نمودار: تأثیر انقلاب صنعتی بر رقابت سیاسی

 

 

 

 

 

 

منبع: رقابت‌های سیاسی و ثبات سیاسی

[1]. در ایران امروز، (مجموعه مقالات منتشر شده)، همایش رقابتهای سیاسی، امنیتی، همان، ص 238.

[2]. محمد جاسمی، بهرام جاسمی؛ فرهنگ علوم سیاسی، (تهران: انتشارات گوتنبرگ، چاپ اول)، 1358 ص 129-127.

[3]. ایران امروز، (مجموعه مقالات منتشر شد)؛ همان ص 240.

[4]. حجت الله ایوبی؛ پیدایی و پایایی احزاب سیاسی در غرب، (تهران: انتشارات سروش 1379)، ص 331ـ330.

[5]. حجت اله ایوبی؛ اكثریت چگونه حكومت می‌كند؛ (تهران: انتشارات سروش، 1379)، ص 48-47.

[6].غلامرضا خواجه سروی؛ همان، ص 72.

[7]. مایرون واینر و لوسین پای؛ بحران‌ها و توالی‌ها در توسعه سیاسی، همان ص 247.

این تکه ای از پایان نامه رایگان با عنوان بررسی علل رقابت‌های مثبت و منفی و تأثیر آن بر امنیت ملی كشور ایران 170صفحه می باشد برای دیدن بقیه قسمت ها می توانید از قسمت بالای سایت کلمه کلیدی مورد نظر را سرچ کنید

سایت ما حاوی تعداد زیادی پایان نامه رایگان می باشد می توانید از قسمت دسته بندی که در بالای سایت قرار دارد بقیه پایان نامه ها را هم ببینید و از متن کامل آنها استفاده نمایید البته ممکن است بعضی از متون موقع انتقال از فایل ورد به هم بریزد یا عکس ها درج نشود برای دانلود پایان نامه ها با فرمت ورد به همراه تمام پیوست ها به لینک زیر مراجعه کنید:

در سایت مرجع دانلود پایان نامه می توانید صدها پایان نامه رافقط با داشتن یک پسورد  دانلود کنید و به متن کامل آنها دسترسی بدون محدودیت داشته باشید. برای جزییات بیشتر اینجا کلیک کنید 

سایت فوق (payanname.net) قوی ترین سایت در زمینه دانلود پایان نامه است 

کافیست عبارت

دانلود پایان نامه

را در گوگل سرچ کنید

خواهید دید که گوگل این سایت را به عنوان اولین گزینه معرفی می کند 

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *