دانلود پایان نامه رایگان درباره امنیت ملی مبانی نظری مفهوم رقابت و معانی لغوی


دانلود پایان نامه

 

فصل دوم

مبانی نظری مفهوم رقابت و معانی لغوی

مفهوم رقابت

رقابت به معنای عام كلمه از قدمتی به درازای زندگی اجتماعی انسان برخوردار است، گردهمائی افراد بشر در نقاط مسكون دنیا كه ابتدا تحت تأثیر ذات اجتماعی انسان صورت گرفت، زمینه‌ساز بروز نیازهای دیگری نیز شد. به مرور كه انسانها، حكومت داری را تجربه كردند، رقابت، به بخش‌های دیگر نیز كشیده شد، گروه‌های مختلف انسانی در شكل قبیله‌ها با هدف دست‌یابی به ریاست قبیله یا تصرف قلمرو دیگران و تسلط بر آنان به رقابت با هم قطاران یا افراد مقابل خود پرداختند.

دوران جدید كه با حاكمیت مطلق انسان بر سرنوشت خود در دنیای غرب آغاز شد، نوع جدیدی از حكومت را بنام دمكراسی به دنیای بشریت عرضه داشت كه پایانی بر حیات نظام‌های پادشاهی بود، از اولین ویژگیهای این حكومت مطرح كردن شعار اختصاص تعیین سرنوشت بشر به خود او بود كه به تدریج به شكل حكومت نمایندگی خود را نشان داد. اقتضای حكومت نمایندگان ملت، انتخاب آنها از سوی مردم بود، مردمی با سلیقه‌های مختلف. ادامة این روند به پیدایش فرقه‌هایی در جامعه انجامید كه كار ویژة اصلی خود را طراحی و اجرای برنامة‌ تصاحب و حفظ قدرت سیاسی به‌شكل مساعدت در انتخاب نمایندگان مردم قرار داده بودند.

گرچه جهان، حداقل از لحاظ اسمی با عنوان جمهوری اسلامی موریتانی و جمهوری اسلامی پاكستان تا سال 1979 میلادی یا سال 1357 هجری شمسی آشنا بود، اما تشكیل جمهوری اسلامی شیعه مذهب در ایران و تأثیری كه انقلاب اسلامی بر معادلات منطقه‌ای و بین‌المللی قدرت نهاد، اندیشیدن دربارة سوال پیش گفته از این لحاظ جدی‌تر و ضروری‌تر ساخته است.

بسیاری از اندیشمندان و صاحب‌نظران امور سیاسی مترصد مشاهدة چگونگی تعامل رقابت‌ گروه‌های سیاسی با دوام نظام سیاسی و در نتیجه كارآمدی نظام در این جهت بوده‌اند.

مسئله‌ای كه ناشی از شعارهایی است كه توسط انقلاب اسلامی مطرح شده و در قانون اساسی نیز آمده است. علی‌رغم اهمیت موضوع، بلحاظ بین‌المللی و بویژه داخلی و افزایش مباحث مربوط به آن، در سالهای اخیر، پژوهشی قانع كننده دربارة آن، صورت نگرفته است، البته نبود پژوهشی جامع در این باره اختصاص به دورة نوپایی جمهوری اسلامی ندارد، بلكه دورة ماقبل آن نیز از همین كمبود رنج می‌برد.

دربارة احزاب سیاسی، انتخابات یا سایر تحولات سیاسی سالهای 1375ـ1285 آثار فراوانی به رشته تحریر درآمده، اما تلاش علمی با دورنمای آنچه مطرح شد كمتر مورد توجه بوده و حالتی كاملاً فرعی داشت. هرچند در طول یكصد سال اخیر، تنازع سیاسی چنان هوش از سر بازیگران عرصه سیاست ایران ربوده كه تنها و تنها در فكر اختصاص سهم بوده و كمتر به تداوم حیات نظام سیاسی فكر می‌كرده‌اند.

الف: رقابت سیاسی

رقابت كه موصوف سیاسی واقع شده، از لحاظ لغوی و اصطلاحی قابل مطالعه است.

1ـ رقابت سیاسی از لحاظ لغوی

در لغت‌نامه دهخدا دو كلمه رقابت و رقیب نزدیك بهم بكار رفته و معانی آن تا حد زیادی راهگشا و وافی به مقصود است. برای واژه رقابت، معانی: «نگهبانی كردن»، «انتظار كشیدن»، «انتظار و نگهبانی انتظار» «چشم داشتن و هم‌چشمی» (دهخدا 1377، ج 8 و ص 12189) و مقابل واژه رقیب: «نگهبان»، «نگاه‌بان»، «حارث»، «نگاه‌بان بر هر چیزی»، «حافظ و نگهبان»، «پاسپان و مراقب» ذكر شده است. (دهخدا 1377، ج 8، ص 12203). به علاوه توضیح داده شده كه چون «دو كس بر یك نفر و یا یك چیز عاشق و مایل باشند، هر یك فرد دیگری را رقیب خواهد بود»، «دوكس كه بر یك معشوق باشند، هر یكی فرد دیگری را رقیب باشد، چرا كه هر یكی از دیگر نگهبانی و حفاظت معشوق می‌كند»، «ستاره‌ای كه چون طالع شود مقابل او غروب كند» یا ستاره یا صورتی كه فرو شود چون دیگری برآید.» «ستاره‌ای كه چون طلوع كند ستارة مقابل او فرو شود و همة‌ منازل رقیب‌اند مگر صاحب خود را»، «رقیب ستاره‌ای است كه غروب كند با طلوع دیگری مانند ثریا كه رقیب آن اكلیل است و همین كه ثریا موقع عشاء طلوع كرده اكلیل غروب می‌كند و برعكس همین كه اكلیل هنگام عشاء طلوع كرد ثریا فرو شود»، «چون ثریا كه رقیب اكلیل است و بالعكس»، «گویا نام یكی از دو ملك كه مواظب اعمال آدمی باشند و نیكو و بد عمل نویسنده در اشاره آیه شریفه «ما یلفظ من قول الالدیه رقیب عتید» «رقیب دست چپ: فرشته موكل بر اعمال بد شخص» «رقیب دست راست: فرشته موكل بر اعمال نیك شخص» دهخدا (1377، ج 8، ص 12204)

در فرهنگ فارسی عمید نیز به نوعی همان معانی رقابت بطور موجزتر ذكر شده و تنها واژه‌های چشم‌داشتن بر چیزی و هم‌چشمی كردن به آن اضافه شده. «عمید، 1373، ص 704» و نیز در مقابل كلمه رقیب به معانی پیش گفته واژه «منتظر» افزوده شده است. «عمید، 1373، ص 705». از معانی ذكر شده در بالا نكات ذیل حاصل می‌شود:

اول ـ دوعبارت «چون دو نفر بر یك نفر» و «دو نفر بر یك معشوق عاشق باشند» بیانگر چیزی هستند كه موضوع رقابت واقع می‌گردد در عبارت دهخدا موضوع رقابت، معشوق است و در سیاست امروزی قدرت سیاسی، موضوع رقابت است.

دوم ـ عبارت‌های «ستاره‌ای كه چون طلوع كند»، «ستاره‌ای كه چون طالع شود» و «ستاره یا صورتیكه فرو شود» حاكی از نتیجه نهایی رقابت است كه پس از انجام رقابت یكی از دو رقیب به موضوع دست می‌یابد و دیگری از صحنه خارج می‌شود.

سوم ـ عبارات «مواظب»، «نگهبان»، یا نام ملكی است بر دست راست كه حاكی است از دور مایه مراقبت دائمی است به نوعی كه نمایانگر كنش و واكنشهای رقبا نسبت به یكدیگر است كه در طول مدت رقابت یا چشم و هم‌چشمی اتفاق می‌افتد.

وقتی صفت سیاسی به رقابت اضافه میشود معنای اصطلاح مزبور كاملتر میشود.

گرچه در متون قدیمی سیاست به معنای «پاس داشتن ملك، نگاه داشتن، حفاظت حراست، حكم راندن بر رعیت، رعیت داری كردن، مجازات كردن، حكومت، ریاست و داوری» آمده (دهخدا، 1377 ج 9 ص 13866)، امروزه از آن «فرایند مداوم مذاكره‌ای» استنباط می‌شود «كه حل مصالحه آمیز منازعات را تضمین می‌نماید»[1]

2ـ رقابت سیاسی از لحاظ اصطلاحی

همواره از رقابت سیاسی به همزاد با مشاركت سیاسی یاد میشود و بین آن دو تفكیكی صورت نمی‌گیرد، در متون متعددی كه در این باره به رشته تحریر درآمده یكی لازمه دیگری دانسته شده و تحقق یكی بدون دیگری، ناممكن قلمداد شده است. همچنین به هنگام طرح مسئله ماشین‌های انتخاباتی، یعنی احزاب سیاسی، از رقابت سیاسی سخن به میان آمده و ظاهراً كنش‌ها و واكنش‌های احزاب سیاسی در سامان‌دهی سیاسی امور، عین رقابت سیاسی دانسته شده است[2]، به علاوه آنچه در این باره به رشته تحریر درآمده، عموماً به طور كلی مقومات مقدمات، متفرعات، بنیادها و ملزومات رقابت‌سیاسی را مورد توجه قرار داده است.

شاید بداهت اصطلاح رقابت سیاسی، موجب بی‌نیازی از تعریف آن باشد، یا، احتمالاً چون با وجود مشاركت سیاسی، رقابت سیاسی حالتی عملیاتی داشته، ذهنیت موجود دربارة آن عینی تلقی شده و بیشتر به تعریف مشاركت سیاسی، عنایت شده است. به عنوان مثال «مایرون واینر» ضمن ده تعریف كه از مشاركت سیاسی به عمل آورده، تعریف ذیل را انتخاب كرده است:

«هر نوع اقدام داوطلبانه، موفق یا ناموفق، سازمان یافته یا بی‌سازمان، مقطعی یا مستمر كه برای تأثیرگذاری بر انتخابات سیاست‌های عمومی، اداره امور عمومی یا گزینش رهبران سیاسی در سطوح مختلف حكومتی اعم از محلی و ملی، روش‌های قانونی یا غیرقانونی را بكار گیرد.»

تعریف مایرون واینر تا حد زیادی با جوهره رقابت سیاسی تناسب دارد، در واقع هدف از رقابت سیاسی نیز چیزی جز نوعی تأثیر گذاری بر سیاست كشور یا قدرت سیاسی نیست، او می‌گوید:

«وقتی از مشاركت كنندگان سخن به میان می‌آوریم، بعضاً منظورمان افراد فعالی است كه برای دستیابی به مناصب دولتی تلاش می‌كنند، در همایش‌های عمومی حضور می‌یابند، به احزاب سیاسی می‌پیوندند و ساعات زیادی از وقت خود را در امور عمومی صرف می‌كنند»[3]

به همین جهت می‌توان رقابت سیاسی را مسابقه‌ای تصور كرد كه برای تصاحب و حفظ قدرت سیاسی، توسط بازیگران سیاسی صورت می‌‌گیرد.

دربارة این نوع تعریف از رقابت سیاسی نكاتی قابل ذكر است:

 

 

اول ـ رقابت سیاسی در طول زمان بویژه در دنیای غرب دستخوش دگرگونی‌هایی شده است از خشونت بار بودن در دوران ماقبل مدرن به مسالمت آمیز و مبتنی بر گفتگو بودن در دوران مدرن از حالت گریز از مركز داشتن به حالت متمایل به مركز بودن، از حالت برون سیستمی داشتن به درون سیستمی شدن، از جمعی و توده‌ای بودن به نهادی و قانونمند بودن، از هویتی بودن به اقتصادی و اجتماعی شدن، از تلاش برای دستیابی صرف به منافع به تلاش برای تحقق شایسته سالاری در امر حكومت تحول یافته است.

بطور كلی در این تحول مهم دو عامل اساسی نقش داشته است:

از یك سو در نظام‌های سیاسی با تبدیل آنها از بسته (قطع ارتباط آنها با محیط سیاسی) به باز (ایجاد ارتباط با محیط) تغییرات اساسی حاصل شده.

نوع مطالبات اجتماعی از هویتی به اقتصادی و اجتماعی تغییر یافته كه به نوبة خود حاصل مطالبات را از سركوب و خشونت به گفتگو، رقابت مسالمت آمیز و پاسخگویی تغییر داده است.

دوم ـ برای عملیاتی شدن چنین رقابتی وجود پیش شرط‌های ذیل لازم است:

تكثر سیاسی، آزادی، اقتدار، نهادمندی فرهنگ رقابت، تكثر سیاسی معادل پذیرش تنوع و تفاوت، و تعریف سیاست به مثابه‌ی بازی است كه در آن گروههای متعدد و متفاوت به منزله دو تیم در مقابل یكدیگر قرار می‌گیرند، هدفشان دستیابی به پیروزی است، به قواعد بازی احترام می‌گذارند و بر آن اجماع دارند.

اجماع در مورد قواعد بازی، پراكندگی حاصل از تكثر را انتظار می‌بخشد، به این ترتیب پیروزی در بازی از یك سو به هماهنگی (اجماع روی قواعد بازی) و از سوی دیگر به مبارزه بستگی دارد.

حاصل جمع بازی نیز ممكن است، صفر (برد كامل یك تیم در مقابل باخت كامل تیم دیگر)، منفی (باخت هر دو تیم به معنی از دست رفتن فرصت‌های سیاسی برای هر دو تیم، طوری كه شرایط آنها پس از پایان بازی بدتر از زمان پیش از شروع بازی می‌باشد) و مثبت (پیروزی نسبی هر دو تیم به معنی دستیابی هر دو تیم به بخشی از خواسته‌های خود پس از پایان بازی) باشد كه مطلوب، مورد اخیر (حاصل جمع مثبت) است. آزادی (قانونی و مشروع) لازمه رقابت سیاسی است، این نوع آزادی الگوی مناسبی است كه در آن پذیرش حق فعالیت آزادانه برای كلیه بازیگران سیاسی به رسمیت شناخته می‌شود؛ به این آزادی، آزادی در چارچوب هم گفته می‌شود. اقتدار لازمة رقابت سیاسی است زیرا با پذیرش تكثر قدرت سیاسی پراكنده میشود و كانون‌های متفاوتی در تعیین خط مشی قدرت ملی اثر می‌گذارند، حفظ انتظام در پراكندگی قدرت مستلزم وجود دولتی قوی است، دولتی قوی است كه در مرحلة استقرار و تداوم حیات خود مورد هجوم و بحران‌های جدی – خصوصاً بحران مشروعیت- قرار نداشته، موجودیت آن تثبیت شده و در ایفای كار ویژه‌های اساسی خود از كارآیی و كارآمدی لازم برخوردار باشد، تنها چنین دولتی اقتدار لازم را دارد تا اجرای پروژه پراكنده‌سازی قدرت و تاسیس شبكه‌وار قدرت را اجرا كند و صیانت از موجودیت نظام سیاسی را نیز صورت دهد، در غیر اینصورت، پذیرش رقابت سیاسی معادل فروپاشی نظام سیاسی است.

بین فرهنگ رقابت، نهادمندی و رقابت سیاسی ارتباطی قوی برقرار است، فرهنگ رقابت بستر اجتماعی ـ فرهنگی، ایجاد و رشد نهادهای تأثیرگذار بر عرصة فعالیت‌های سیاسی و حفظ كارایی آنها را تسهیل می‌كند. وجود با دوام نهادهای مزبور نیز رقابت سیاسی را آغاز و تداوم طبیعی آنرا بین نیروهای سیاسی رقیب، تضمین می‌كند.

سوم ـ رقابت سیاسی موردنظر مابین دو نیرو از سه نیروی سیاسی موجود در اغلب جوامع جریان می‌یابد. این سه نیرو عبارتند از:

نیروی سیاسی در دولت‌ كه خودی نامیده می‌شود، این نیرو كه در قدرت سیاسی است گروههایی را شامل می‌شود كه كنترل دولت را در دست دارند، وجود اختلاف بین گروههای این نیرو مقتضی نیست؛ اما این اختلاف با عدم سرایت به بنیادهای نظام سیاسی به هیچ وجه حالت ریشه‌ای نداشته و بیشتر اختلاف سلیقه در امور سیاست گذاری، سیاست‌سازی و اجرایی را شامل می‌گردد.

دومین نیروی مخالف اوپوزیسیون قانونی نامیده می‌شود كه با دولت است، اما در درون دولت و قدرت سیاسی نیست، گروههای تشكیل دهنده این طیف با سیاستمداران، مجریان و برخی سیاست‌ها مخالفند، اما علت مخالفتشان به اصول كلی و مبانی مشروعیت نظام سیاسی برنمی‌گردد. این نیرو به مبارزه‌ای سیاسی با هدف دست یابی به قدرت دست می‌زند و در مقابل نیروی اول، تیم دوم رقابت را تشكیل می‌دهند.

سومین نیرو كه معارض و معاند سیاسی محسوب می‌گردد مبارزه بر رژیم را دنبال می‌كند. هم مخالف اصل نظام است و هم با مجریان و سیاستمداران حاكم مخالفت می‌ورزد، این نیرو كه هدفش براندازی است، جزء تیم‌های رقابت سیاسی نیست و دو نیروی دیگر رقیب، در هر مخالفت با آن وحدت دارند.[4]

رقابت سیاسی موردنظر، تنها با یك الگو از سه الگوی موجود رقابت سیاسی تناسب تام دارد. سه الگوی رقابت سیاسی عبارتند از:

1ـ رقابت بر نظام سیاسی

2ـ رقابت برای نظام سیاسی

3ـ رقابت در چهارچوب نظامهای سیاسی

در الگوی اول، حیطه رقابت سیاسی آنقدر باز است كه كلیه ابعاد زندگی سیاسی را در بر می‌گیرد و حاصل آن فروپاشی نظام سیاسی است، همانطور كه نیروی سیاسی

معاند در صحنه رقابت سیاسی جایگاهی ندارد. این الگوی رقابت سیاسی نیز در یك نظام سیاسی مستقر به رسمیت شناخته نمی‌شود.

در الگوی دوم، ارزش اساسی به اقتدار نظام داده می‌شود و رقابت سیاسی به عنوان ارزش ثانوی مطرح است و زمانی رقابت سیاسی لازم میشود كه خصلت اقتدارگرایی نظام سیاسی آنرا اقتضاء نماید. این الگوی رقابت مختص نظامهای سیاسی اقتدارگرا (مانند رژیم شاه ایران) است كه حیات سیاسی خود را در پی‌گیری روش‌ها و منش‌های اقتدارگرایانه میداند. این الگو نیز بدلیل آلت دست، فرمایشی و صوری بودن رقابت در آن مطلوب نیست.

الگوی سوم، كه رقابت سیاسی در چارچوب نام دارد، دارای شش فرض است:

الف: نظام سیاسی موردنظر در این الگو مشروع و مقبول است و با خواست مردم روی كار آمده است.

ب: محتوای قانون اساسی این نظام سیاسی انعكاس خواست قلبی مردمی است كه برپایی آن رژیم را موجب شده‌اند.

ج: پایه‌های این نظام به نظر  مردم عقلانی و منطقی است، بطور صحیح در جای خود قرار دارد و تغییر آنها نامطلوب قلمداد میشود.

د: اداره امور كشور در این نظام به اتكای آرای عمومی است كه این به خودی خود بیانگر تأثیر واقعی رقابت سیاسی بر سیاست‌سازی، سیاست‌گذاری و اجرای سیاست‌ها در این نظام است.

هـ: لزوم بقای این نظام سیاسی در ذهن  نیروهای رقیب امری مسلم و اجتماعی است، هیچ گونه بن‌بستی در راه ابقای نظام سیاسی وجود ندارد و قانون اساسی راههای ابقای نظام را به نحو كلی ترسیم نموده است

و: حدود رقابت و مشاركت سیاسی مشخص شده و بر آن توافق كلی وجود دارد.

به این ترتیب الگوی سوم كه با كار ویژه نیروی اول و پیش‌گفته تطابق تام دارد، الگویی است میانه كه در آن برای رقابت سیاسی، حد و مرزی وجود دارد كه بازیگران سیاسی امكان تجاوز به ماورای آن را ندارند.

این الگو به دلیل اینكه امكان مشروع و قانونی تصاحب و حفظ قدرت سیاسی را فراهم می‌سازد مطلوب است، رقابت سیاسی كه در جهان امروز توسط احزاب سیاسی یا جناحهای سیاسی انجام می‌گیرد نماد فعالیت رقابتی احزاب در نظام‌های دوحزبی و چند حزبی است[5].

[1]. علی اكبردهخدا: لغت‌نامه، ص 13866

[2]. غلامرضا خواجه سروی؛ رقابت سیاسی و ثبات سیاسی در جمهوری اسلامی (تهران: انتشارات مركز اسناد انقلاب اسلامی، 1382)، ص 39

[3]. لوسین پای؛ بحرانها و توالی‌ها در توسعه سیاسی؛ ترجمه غلام‌رضا خواجه سروی، (تهران: پژوهشكده مطالعات راهبردی‌ـ 1380) ، ص 244.

[4]. غلامرضا خواجه سروری؛ همان،  ص 65.

[5]. غلامرضا خواجه سروی؛ همان، ص 66ـ68.

این تکه ای از پایان نامه رایگان با عنوان بررسی علل رقابت‌های مثبت و منفی و تأثیر آن بر امنیت ملی كشور ایران 170صفحه می باشد برای دیدن بقیه قسمت ها می توانید از قسمت بالای سایت کلمه کلیدی مورد نظر را سرچ کنید

سایت ما حاوی تعداد زیادی پایان نامه رایگان می باشد می توانید از قسمت دسته بندی که در بالای سایت قرار دارد بقیه پایان نامه ها را هم ببینید و از متن کامل آنها استفاده نمایید البته ممکن است بعضی از متون موقع انتقال از فایل ورد به هم بریزد یا عکس ها درج نشود برای دانلود پایان نامه ها با فرمت ورد به همراه تمام پیوست ها به لینک زیر مراجعه کنید:

در سایت مرجع دانلود پایان نامه می توانید صدها پایان نامه رافقط با داشتن یک پسورد  دانلود کنید و به متن کامل آنها دسترسی بدون محدودیت داشته باشید. برای جزییات بیشتر اینجا کلیک کنید 

سایت فوق (payanname.net) قوی ترین سایت در زمینه دانلود پایان نامه است 

کافیست عبارت

دانلود پایان نامه

را در گوگل سرچ کنید

خواهید دید که گوگل این سایت را به عنوان اولین گزینه معرفی می کند 

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *