تحقیق درباره پوشش گیاهی، تجدید حیات، افغانستان، تحلیل داده


دانلود پایان نامه

ی نمونهبرداری صورت گرفته است، حداقل سطح برای منطقه جنگلی، ۱۰۰ تا ۴۰۰ مترمربع در نظر گرفته میشود [۷۶، ۱۸، ۱۱۷]. اندازههای مختلف قطعات نمونهبرداری به علت تفاوت در غنا و تراکم گیاهان و تفاوت در پوششگیاهی میباشد. همچنین، جنگل سیسنگان عمدتاً از درختان و درختچههای شمشاد که بصورت غالب هستند تشکیل شده است و پوشش گیاهی کف آن نسبت به جنگل نور بسیار کمتر است. در جمعآوری نمونهها، گونههای گیاهی خارج از قطعات نمونهبرداری نیز جمعآوری شدند. لیست گیاهان موجود در هر قطعه به همراه اطلاعات مکانی از جمله طول و عرض جغرافیایی، تاریخ جمعآوری، رویشگاه و شکلزیستی یادداشت و ضرایب براون- بلانکه برای هر کدام اعمال شد:
ضریب r برای گیاهی که تنها یک بار در پلات دیده شده است،
+ برای گیاهانی که به تعداد کم در پلات وجود دارند،
۱ برای گیاهانی با پوشش کمتر از ۵ درصد،
۲ برای گیاهانی با پوشش ۵ تا ۲۵ درصد،
۳ برای گیاهانی با پوشش ۲۵ تا ۵۰ درصد،
۴ برای گیاهانی با پوشش ۵۰ تا ۷۵ درصد،
و ۵ برای گیاهانی که پوشش ۷۵ تا ۱۰۰ درصد دارند، استفاده شده است.
طی جمعآوری از گونههای گیاهی عکس نیز تهیه شده است. گیاهان موجود در هر پلات پس از جمعآوری، در کیسههای پلاستیکی قرار داده شده و پس از انتقال به آزمایشگاه توسط روزنامه و مقوا و تخته پرس، خشک و پرس میشدند.

(۲-۳-۱) شناسایی گونههای گیاهی
شناسایی گونههای گیاهی بر اساس کتب فلورا ایرانیکا [۱۱۷] و مجموعهی فلور ایران [۱۱۸]، فلور رنگی ایران [۱۱۹]، فلور عراق [۱۲۰]، فلور شوروی [۱۲۱] و فلور ترکیه [۱۲۲] میباشد. شناسایی گیاهان نهانزاد آوندی با استفاده از نهانزادان آوندی ایران [۱۲۳] انجام شد. اسامی تمامی گونهها و مؤلفان با استفاده از سایت IPNI [124] بررسی شده است و تیرهبندیها نیز بر اساس APG III میباشد [۱۲۵، ۱۲۶].

(۲-۳-۲) نگهداری نمونهها
نمونههای گیاهی پس از شناسایی بر روی شیتهای مخصوص چسبانده شده و اطلاعات مربوط به آن یادداشت شدند. پس از نوشتن شمارههای هرباریومی مخصوص هر گونه، نمونهها به هرباریوم دانشگاه مازندران انتقال یافتند.

(۲-۳-۳) تعیین اشکال زیستی گونهها
شکل زیستی هر گونه با استفاده از سیستم طبقهبندی رانکایر انجام گرفت [۱۲۷]. در این سیستم، محل قرارگیری بافتهای پایا (تجدید حیاتکننده) تحت شرایط اقلیمی مختلف به عنوان معیار اصلی تقسیمبندی گیاهان انتخاب گردیده است. بر این اساس، پنج شکل زیستی اصلی تشخیص داده شده است:
فانروفیتها:
درختان و درختچههایی هستند که جوانههای احیا کنندهی آنها در رأس شاخهها و بالاتر از ارتفاع ۲۵ سانتیمتری قرار میگیرند؛ این شکل زیستی در مناطق مرطوب گرمسیری که گیاهان در معرض یخبندان و خشکی قرار ندارند، چیرگی دارد.
کاموفیتها:
گیاهان بوتهای پاکوتاهی هستند که جوانههای مولد شاخ و برگ سال بعد آنها بین ارتفاع ۲۵ سانتیمتری و سطح خاک قرار میگیرند؛ این شکل زیستی در مناطقی فراوان است که پوشش برف در طی ماههای سرد زمستان آنها را کم و بیش محافظت میکند.
همیکریپتوفیتها:
گیاهانی علفی هستند که جوانههای مولد شاخ و برگ سال بعد آنها در سطح زمین قرار میگیرند. اندامهای هوایی این گیاهان در انتهای فصل رشد خشک میشوند و بقایای آنها به همراه لایهی نازک خاک یا برف، جوانههای احیا کننده را در برابر عوامل نامساعد محیطی حفاظت میکنند؛ این شکل زیستی شاخص مناطق معتدل مرطوب است.
کریپتوفیتها:
گیاهانی هستند که با شرایط نامساعد سرد یا خشک به خوبی سازش یافتهاند و در این مناطق از طریق جوانهها، پیازها و ریزومها که کاملاً در زیر خاک یا آب قرار میگیرند تجدید حیات مییابند.
کریپتوفیتها به سه گروه تقسیم میشوند: الف- هلوفیتها، گیاهان آبزی هستند که جوانههای احیاکنندهی آنها درون آب غوطهور هستند، ولی ساقههای رویشی آنها بالاتر از سطح آب نیز قرار میگیرند. ب- هیدروفیتها، گیاهانی آبزی هستند که جوانهها و اندامهای حاصل از آنها به طور دائم درون آب غوطهور است. ج- ژئوفیتها، گیاهانی هستند که جوانههای احیاکنندهی آنها روی ریزوم یا درون پیاز یا غده و زیرخاک قرار دارند.
تروفیتها:
گیاهان یکسالهای هستند که هر سال از طریق بذر تجدید حیات پیدا میکنند؛ این شکل زیستی در مناطق بیابانی بهوفور یافت میشود [۱۲۸].

(۲-۳-۴) تعیین پراکنش جغرافیایی گونهها
پراکنش جغرافیایی هر گونه با استفاده از اطلاعات مربوط به پراکنش در فلورهای مختلف به ویژه فلورا ایرانیکا [۱۱۷] استخراج و مناطق جغرافیایی هر گونه بر اساس نظریات زوهری [۶]، لئونارد [۱۲۹] و تاختاجان [۱۳۰] تعیین شده است.
PL یا عناصر چند ناحیهای اشاره به گونههایی دارد که در بیش از سه منطقهی فیتوجغرافیایی پراکنش دارند.
SCOS یا عناصر نیمه جهانوطنی گونههایی هستند که در اکثر قارهها، نه همهی آنها، حضور دارند.
COS یا عناصر جهانوطنی اشاره به گونههایی دارد که گسترهی توزیع وسیعی دارند.
ES، IT و M گونههایی هستند که گسترهی توزیع آنها، به ترتیب مناطق اروپا-سیبری، ایرانو-تورانی و مدیترانهای است.
Endem یا گونههای انحصاری گونههایی هستند که بومی ایران میباشند.

(۲-۴) شباهت فلوریستیکی جنگلهای نور و سیسنگان
پس از به دست آمدن لیست گونههای گیاهی دو منطقه، شباهت فلوریستیکی بین دو منطقه با استفاده از فرمول سورنسون [۱۳۱] محاسبه شد.
شاخص سورنسون که به عنوان ضریب تشابه سورنسون شناخته میشود، یک فرمول آ
ماری برای مقایسهی تشابه دو نمونه است و فرمول آن به صورت زیر میباشد:
(۲-۱) QS =2C/(A +B)
A و B به ترتیب تعداد گونهها در نمونههای A و B میباشند و C تعداد گونههایی است که در هر دو نمونه دیده میشود؛ QS میزان تشابه دو نمونه است که میزان آن از ۱-۰ متغیر میباشد. در اینجا، A و B گونههای گیاهی موجود در جنگل نور و سیسنگان و C گونههای مشترک بین دو جنگل میباشد.

(۲-۵) تجزیه و تحلیل دادههای جامعهشناسی
مطالعه بر اساس روش براون-بلانکه انجام گرفت [۱۳۲] که در آن از مقیاسهای پوشش فراوانی (+، ۱، …، ۵) استفاده شده بود.
آنالیز اطلاعات توسط رایانه و با استفاده از آنالیز دوطرفهی اصلاحشدهی گونههای معرف۴۹ [۱۳۳، ۱۳۴] در نرمافزار جویس۵۰ [۱۳۵] انجام شد.
سطوح قطع گونههای دروغین۵۱ معادل ۷ و ارزش سطوح قطع به صورت ۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۶ و ۷ در نظر گرفته شد. حداقل اندازهی گروه معادل ۲ در نظر گرفته شد. وفاداری۵۲ گونهها به خوشهها و گونههای شاخص برای واحدهای پوشش گیاهی، با دادههای حضور/ عدم حضور محاسبه شد که از ضریب فی۵۳ استفاده میکرد. گونههای مزبور گونههایی هستند که حضور پررنگتر و نیز معنیدارتری در هر واحد پوششی دارا میباشند (P<0.05) و به علاوه دارای ضریب فی بالاتری میباشند. گونههایی با Φ>0.3و P 0.05 به عنوان گونهی شاخص۵۴ در نظر گرفته شدند. حد آستانه برای فی، ۳/۰ در نظر گرفته شد تا لیستهای بلند و کوتاهی از گونههای شاخص برای هر کدام از واحدهای پوششی حاصل نشود [۱۳۶]. از آنالیز رستهبندی DCA55، برای نشان دادن ارتباط بین گروههای پوشش گیاهی حاصل در روشهای طبقهبندی، استفاده شد [۱۳۷].

فصل سوم؛ نتایج

(۳-۱) نتایج فلوریستیکی در مناطق مورد مطالعه
بررسیهای فلوریستیکی در جنگل نور نشاندهندهی حضور ۱۸۵ گونهی گیاهی متعلق به ۱۵۰ جنس و ۶۸ تیره است در حالی که فلور جنگل سیسنگان نشاندهندهی ۱۳۸ گونه متعلق به ۱۱۴ جنس و ۵۶ تیرهی گیاهی است. در مجموع، ۲۲۵ گونهی گیاهی از ۱۷۸ جنس و ۷۶ تیره از این دو جنگل جمعآوری شدهاند. از میان ۷۶ تیرهی گیاهی، ۹ تیره نهانزاد آوندی و ۶۷ تیره متعلق به نهاندانگان میباشند (جدول ۳-۱).

جدول (۳- ۱) لیست گونههای گیاهی مناطق مورد مطالعه
اشکال زیستی:
Ch: کاموفیت، GB: ژئوفیت پیازدار، GC: ژئوفیت بنهدار، GR: ژئوفیت ریزومدار، GS: ژئوفیت استولوندار، GT: ژئوفیت غدهدار، Hem: همیکریپتوفیت، Hel: هلوفیت، Hyd: هیدروفیت، Ph: فانروفیت، Th: تروفیت.
پراکنش جغرافیایی:
Cau: کائوکازین، COS: جهان وطنی، En: اندمیک، ES: اروپا-سیبری، Euxino-Hyr: اکسینو-هیرکانی، Hyr: هیرکانی، IT: ایرانو-تورانی، M: مدیترانهای، PL: چند ناحیهای، SCOS: تقریبا جهانوطنی، SS: ساحارا-سیندی، N: شمال، S: جنوب، E: شرق، W: غرب، Afgh: افغانستان، Azer: آذربایجان، Him: هیمالیا، Khor: خراسان، Mts: کوهها، Pak: پاکستان، Temp: معتدله، Transcau: ترانس کائوکاسوس، Turco: ترکمنستان.
موقعیت:
NI: داخل جنگل نور، NM: حاشیهی جنگل نور، SI: داخل جنگل سیسنگان، SM: حاشیهی جنگل سیسنگان.
گونهها
شکل زیستی
پراکنش جغرافیایی
محل جمعآوری
شمارهی هرباریومی (دانشگاه مازندران)
Pteridophytes

Aspleniaceae

Asplenium adiantum-nigrum L.
GR
PL
NI-SI
2422
Phyllitis scolopendrium (L.) Newman
GR
PL (N Temp.)
NI-SI
2562
Dennstaedtiaceae

Pteridium aquilinum (L.) Kuhn
GR
COS
NI
2561
Dryopteridaceae

Dryopteris raddeana Fomin
GR
M [Hyr]
NI
2405
Polystichum aculeatum (L.) Roth
GR
PL
NI
2453
Polystichum woronowii Fomin
GR
Euxino-Hyr
NI
2402
ادامهی جدول (۳- ۱)
Equisetaceae

Equisetum telmateia Ehrh.
GR
PL (N Temp.)
NI-NM
2446
Onocleaceae

Matteuccia struthiopteris (L.) Tod.
GR
PL
NI
2421
Ophioglossaceae

Ophioglossum vulgatum L.
GR
PL (N Temp.)
NI-SI
2404
Polypodiaceae

Polypodium vulgare L.
GR
PL
NI-SI
2403
Pteridaceae

Adiantum capillus-veneris L.
GR
PL
NI

Pteris creica L.
GR
PL
NI-SI
2434
Pteris dentata Forssk.
GR
PL
NI
2406
Woodsiaceae

Athyrium filix-femina (L.) Roth ex Mert.
GR
PL (N Temp.)
NI
2423
Angiosperms

Dicotyledones

Adoxaceae

Sambucus ebulus L.
GR
ES,IT2,M, N Africa
NI-NM-SM
2534
Amarantaceae

Alternanthera sessilis (L.) DC.
Th
PL (Neophyte)
NM

Amaranthus hybridus L.
Th
PL (Neophyte)
SM
2567
Amaranthus blitum L.
Th
PL
SM

Chenopodium album subsp. album L.
Th
SCOS
SM

Apiaceae

Bupleurum marschallianum C.A.Mey.
GR
Cau, Hyr [Azer]
NM-SM
2541
ادامهی جدول (۳- ۱)
Eryngium caucasicum Trautv.
Hem
IT2,3,4, Cau
NM-SM
2524
Pimpinella affinis Ledeb.
Hem
IT2,Cau,Euxino-Hyr
NI-SM
2506
Sanicula europaea L.
Hem
ES [M]
NI
2417
Torilis arvensis (Huds.) Link
Th
PL
NI-SI
2478
Apocynaceae

Periploca graeca L.
Ph
M(E), ES(Euxino-Hyr+S)
NI-NM
2531
Araliaceae

Hedera pastuchovii Woronow
Ph
Cau (Transcau), Hyr
NI-SI

Asteraceae

Artemisia annua L.
Th
M, IT2,3, Cau
NM-SM
2546
Bidens tripartita L.
Th
PL
NM
2550
Carduus arabicus Jacq.
Th
M, IT1,2
NM-SM
2509
Carpesium abrotanoides L.
Hem
PL
SM
2548
Carpesium cernuum L.
Hem
PL
NI-NM-SM
2510
Cichorium intybus L.
Hem
PL
NM-SM
2552
Cirsium arvense (L.) Scop.
Hem
PL
NI

Conyza bonariensis (L.) Cronquist
Th
COS
NI-NM-SM
2527
Conyza canadensis (L.) Cronquist
Th
SCOS (Neophyte)
SM

Symphyotrichum squamatum (Spreng.) G.L.Nesom
Hem
PL (Neophyte)
NM-SM

Eclipta prostrata (L.) L.
Th
PL
NM-SM
2547
Senecio vernalis Waldst. & Kit.
Hem
ES, IT2
SM

Sigesbeckia orientalis L.
Th
PL
NI-SM
2549
Sonchus asper (L.) Hill
Th
IT, M
NM
2528
Sonchus oleraceus L.
Th
PL
NI-SM
2433
Tagetes minuta L.
Th
PL (Neophyte)
SM
2545
ادامهی جدول (۳- ۱)
Willemetia tuberosa Fisch. & C.A.Mey. ex DC.
GT
Cau, Hyr, IT2
NI
2418
Xanthium strumarium subsp. brasilicum (Vell.) O.Bolòs & Vigo
Th
M, IT2
NM
2551
Betulaceae

Alnus glutinosa subsp. barbata (C.A.Mey.) Yalt.
Ph
Cau, Euxino-Hyr
NI-SI

Alnus subcordata C.A.Mey.
Ph
Endem (Hyr)
NI

Carpinus betulus L.
Ph
ES [Alborz]
NI-SI

Boraginaceae

Cynoglossum officinale L.
Hem
ES, M, Euxino-Hyr [IT2,3,4]
NI

Lindelofia kandavanensis Bornm. & Gauba
Hem
Endem (Iran-Hyr)
NI-NM-SM
2495
Buglossoides purpurocaerulea (L.) I. M. Johnst.
Hem
ES [M]
SM
2497
Lithospermum officinale L.
GR
ES, M, IT2,3,4
SM
2496
Nonea lutea (Desr.) DC.
Th
ES (Cau) [IT2]
NI-NM

Brassicaceae

Brassica tournefortii Gouan
Th
M, SS, IT2,3, N Africa
NM
2472
Cardamine hirsuta L.
Th
SCOS
NI
2431
Cardamine tenera S.G.Gmel. ex C.A.Mey.
GR
Cau (Hyr)
NI
2436
Lepidium ruderale L.
Hem
IT2
NM-SM
2568
Nasturtium officinale R.Br.
Hem
ES, IT, M
NM
2473
Buxaceae

Buxus hyrcana Pojark.
Ph
Endem (Hyr)
SI-SM
2501
Campanulaceae

Campanula rapunculoides L.
Hem
ES [IT, M]
SM
2481
Cannabaceae

Celtis australis L.
Ph
M, N Africa
SI-SM

Caprifoliaceae

ادامهی جدول (۳- ۱)
Dipsacus pilosus L.
Hem
ES
NM
2544
Caryophyllaceae

Cerastium glomeratum Thuill.
Th
PL
NI-NM-SM
2415
Minuartia hybrida (Vill.) Schischk.
Th
M, ES (European Russia), IT1,2
SM
2504
Polycarpon tetraphyllum (L.) L.
Th
M, IT2 [SS]
SM
2477
Stellaria media (L.) Vill.
Th
COS
NI-SI-NM-SM
2432
Convolvulaceae

Calystegia sepium (L.) R. Br.
GR
PL
NI-NM-SM
2444
Calystegia silvatica (Kit.) Griseb.
GR
ES [IT-Azer]
SM

Cornaceae

Cornus sanguinea L. subsp. australis (C. A. Mey.) Jáv.
Ph
ES, IT1,2
NI-SM
2494
Crassulaceae

Sedum stoloniferum S.G.Gmel.
Hem
Cau, Euxino-Hyr
NM

Ebenaceae

Diospyros lotus L.
Ph
Cau

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *