تحقیق – 
ارزیابی وانتخاب یکپارچه تامین کنندگان در دو لایه از زنجیره تامین و تعیین  …

تحقیق – ارزیابی وانتخاب یکپارچه تامین کنندگان در دو لایه از زنجیره تامین و تعیین …

اعتبارسنجی و وصول مطالبات
۲-۴ تاریخچه مسئله انتخاب تامین کنندگان
در محیط رقابتی امروز که تقاضای مشتریان برای دریافت کالاهای با کیفیت در کوتاهترین زمان ممکن افزایش یافته است, شرکت های مختلف دریافته اند که برای رسیدن به اهداف خود و حفظ وضعیت رقابتی در بازار باید با سایر اعضای زنجیره همکاری داشته باشند. از این رو انتخاب تعداد محدودی از تامین‍کنندگان قابل اطمینان و برقراری یک رابطه بلندمدت با آنان از اهمیت ویژه ای برخوردار است. در سالهای اخیر مسئله انتخاب تامین‍کنندگان به صورت گسترده‍ای مورد توجه محققان قرار گرفته است. لوییس[۵] در سال ۱۹۴۳ در کتاب خود به این موضوع پرداخت و بیان کرد که ” انتخاب یک منبع مناسب مهمترین بخش از فرایندهای خرید، تولید و فروش محصولات است”‍.[۱۵] در ادامه این روند در سال ۱۹۶۶، دیکسون[۶] برای اولین بار به صورت جامع به تجزیه و تحلیل یک سیستم تصمیم‍گیری برای انتخاب تامین‍کنندگان پرداخت[۱۶]‍‍. او با استفاده از نتایج ۲۷۳ پرسشنامه که در بین تعداد زیادی از صاحبان صنایع توزیع کرده بود، در مقاله اصلی خود ۲۳ معیار مهم انتخاب تامین‍کنندگان را معرفی نمود که تاثیر بسیار زیادی در مقالات بعد از خود دارد. به طور کلی از سال ۱۹۶۶ تا سال ۱۹۹۱، در حدود ۷۴ مقاله در رابطه با موضوع انتخاب تامین‍کنندگان مطرح گردید که وبر و همکارانش[۷] [۱۱] در یک مقاله به طور کامل آنها را مورد بررسی قرار دادند و به این نتیجه رسیدند که اغلب آن ها، مقالات تحلیلی بوده اند و معیارهای مختلفی را بررسی می‍کردند. در این مقالات تنها ۱۴% شامل مدلهای ریاضی هستند و معیارهایی مانند کیفیت, قیمت خالص, حمل و نقل در آنها از اهمیت ویژه‍ای برخوردارند. اغلب پژوهشگران به این نتیجه رسیده‍اند که این مسئله باید در فضای چند معیاره بررسی گردد. در این دسته از مدل‍ها برای هر معیار انتخاب، یک وزن تعیین می‍کنند و به این ترتیب یک امتیاز کلی برای هر تامین‍کننده به دست می‍آید. در سال ۱۹۸۶، تیمرمن[۸] از مدل مشابهی برای انتخاب تامین‍کنندگان در یک فضای چند معیاره استفاده نمود[۱۷]. در سال ۱۹۷۴، گابالا[۹] برای اولین بار از یک مدل برنامه ریزی ریاضی در یک محیط واقعی استفاده کرد. او یک مدل برنامه ریزی خطی عدد صحیح به کار گرفت تا هزینه تخصیص سفارشات به تامین‍کنندگان مختلف را حداقل کند. همچنین افرادی نظیر بوفا و جکسون[۱۰][۱۸] در سال ۱۹۸۳ و کارپاک[۱۱] [۱۹] از مدل‍های برنامه ریزی خطی برای این منظور استفاده کردند. در سال ۲۰۰۳، تالوری و ناراسیمهان[۱۲][۲۰]، یک مدل برنامه‍ریزی چند هدفه را برای مسئله انتخاب تامین‍کنندگان و تعیین اندازه سفارشات به آنان توسعه دادند و این مدل را در فضای واقعی به کار‍ گرفتند. کومار و همکاران[۱۳][۲۱] در سال ۲۰۰۴ و ونگ و همکاران[۱۴][۲۲] در سال ۲۰۰۵ از مدل‍های خطی و غیر‍خطی عدد‍صحیح و برنامه‍ریزی آرمانی[۱۵] برای در نظر گرفتن معیارهای قیمت، سطح سرویس‍دهی، کیفیت و حمل و نقل استفاده کردند. همچنین مدل‍های تصمیم‍گیری چند معیاره، بارها برای مسئله انتخاب تامین‍کنندگان به کار گرفته شده‍اند.[۲۵,۲۴,۲۳] لیو[۱۶]‍[۲۶] از یک روش تصمیم‍گیری چند معیاره[۱۷] برای ارزیابی تامین‍کنندگان استفاده کرد و پرسین[۱۸][۲۷] و یزگاک[۱۹] [۲۸] الگوریتم‍[۲۰]AHP را برای رتبه بندی تامین‍کنندگان به کار بردند. قدسی پور و همکاران[۲۱][۲۹] یک روش یکپارچه با استفاده از AHP و برنامه‍ریزی خطی را برای انتخاب تامین‍کنندگان و تخصیص سفارشات به آنان مورد استفاده قرار دادند. همچنین در بین مقالات مرتبط، مدل‍های فراوانی یافت می‍شوند که سعی دارند تا عدم قطعیت و ابهامات موجود در تصمیم‍گیری را بر طرف نمایند. برای مثال دش و همکاران[۲۲] [۳۰] و لی[۲۳]‍[۳۱] از تئوری مجموعه‍های فازی برای این منظور استفاده نمودند. در ابتدای دهه ۹۰ معیارهایی که برای انتخاب تامین‍کنندگان مطرح شده‍اند تفاوتهای زیادی با معیارهای مقاله دیکسون دارند و بسیاری از این معیارها گسترش یافته‍اند. برای مثال عامل هزینه خالص به هزینه‍های بسیار جزئی مانند: هزینه‍های‍ ثابت، هزینه‍های طراحی، هزینه‍های نگهداری موجودی، هزینه‍های ثابت سفارش‍دهی، هزینه‍های کیفیت، هزینه‍های تکنولوژی و…تقسیم شده‍اند. در ادامه سعی شده تا مقالات بین سالهای ۱۹۹۹تا ۲۰۰۹ مورد بررسی قرار گیرند و بر اساس این مقالات دسته بندی‍های روش‍های حل به صورت زیر خواهند بود:
جدول ۲-۱ نمونه ای از دسته بندی مقالات بر اساس روش های استفاده شده
جداول ۲-۱ دسته بندی مقالات مختلف بر اساس مدل های به کار رفته در آن ها
۲-۵ روش های حل مسئله انتخاب تامین کنندگان
هدف فرایند انتخاب تامین‍کنندگان کاهش ریسک خرید است. شناسایی و مقایسه مدل‍های به کار رفته برای آن، از این جهت حائز اهمیت است که انتخاب روشهای مختلف مستقیما در نتایج نهایی و تامین‍کنندگان انتخاب شده اثر می‍گذارند. کارشناسان همواره به دنبال دلایل مقبولیت یک روش یا ترکیبی از روشها در مقابل سایر آنها هستند, تا معین شود چرا برخی از روشها برای سالهای طولانی مورد استفاده قرار گرفته اند و برخی دیگر تنها مدتی بعد از ارائه فراموش شده‍اند. در مسئله انتخاب تامین‍کنندگان همواره چند معیار کیفی و کمی برای ارزیابی تامین‍کنندگان در نظر گرفته می‍شوند. در این بخش اغلب روشهایی که تا کنون برای حل مسئله به کار گرفته شده‍اند، معرفی و مورد بررسی قرار می‍گیرند.
۲-۵-۱ روش های تحلیلی
مدلهای تحلیلی، اغلب بر پایه جمع آوری اطلاعات گذشته می‍باشند. معمولا بر پایه عواملی مانند تجربه تعداد زیادی از خریداران معیارهایی تعیین می‍شود و انتخاب تامین‍کنندگان شامل رتبه‍بندی هر تامین‍کننده در معیارهای مختلف است که در نهایت یک امتیاز کلی برای هر کدام به دست می‍آید[۳۲].
۲-۵-۲ تکنیک های هوش مصنوعی
این‍ تکنیک‍ها که بر پایه سیستمهای کامپیوتری استوارند، شامل روش‍هایی مانند: شبکه عصبی[۲۴]۳۳]،[۳۴ تکنیک‍های داده کاوی[۲۵]، استدلال بر پایه موارد گذشته[۲۶][۳۵] و خوشه‍بندی[۲۷] می‍باشد. شبکه‍های عصبی روش نسبتا جدیدی است که تا‍کنون چندین بار به صورت تکی و یا ترکیبی در مقالات مختلف مورد استفاده قرار گرفته است. تکنیک‍های داده‍کاوی نیز در سال‍های اخیر مورد توجه محققان قرار گرفته و در سال های ۲۰۰۸و۲۰۰۹ به کار گرفته شده است. خوشه بندی روشی است بر پایه مفاهیم آماری که از الگوریتم‍های دسته بندی استفاده می‍کند و هر گزینه‍ای که ویژگی‍های مختلف آن را بتوان به وسیله امتیازهای عددی نشان داد در دسته‍های مجزا تقسیم بندی می‍کند. مبنای این تقسیم بندی معمولا یک تابع ریاضی است، به این ترتیب که در ابتدا یک نقطه به عنوان مرکز خوشه در نظر گرفته می‍شود و سپس شباهت سایر گزینه‍ها با آن در نظر گرفته می‍شود و شبیه ترین گزینه‍ها با هم در یک خوشه قرار می‍گیرند. به این ترتیب اجزای یک خوشه بیشترین شباهت را با هم و کمترین شباهت را با سایر خوشه‍ها خواهند داشت. واضح است که این روش می تواند برای مجموعه‍ای از تامین‍کننده‍ها به کار گرفته شود.
یکی از روشهای پرکاربرد در سالهای اخیر روش استدلال بر مبنای موارد گذشته یا CBR است که بر پایه یک الگوریتم ساده بنا شده است‍.[۳۵]
شکل ۲-۵ توزیع مقالات هوش مصنوعی در سال های مختلف
نمودار فوق نشان می‍دهد که استفاده از تکنیک‍های داده کاوی مانند قواعد انجمنی، درخت تصمیم‍گیری، شبکه عصبی و تئوری بازی‍ها در سال های ۲۰۰۸ و ۲۰۰۹ آغاز شده است و می‍توان انتظار داشت که در سال‍های آینده استفاده از آن‍ها افزایش یابد.
۲-۵-۳ تکنیک های MADM
در این تکنیک‍ها تصمیم‍گیرنده به طور همزمان تعداد زیادی از معیارها را در نظر می‍گیرد مانند: روش AHP،ANP[28] ، TOPSIS[29] و… [۳۶].
یکی از مهترین و پرکاربردترین روش‍های تصمیم‍گیری چند معیاره روش AHP می‍باشد. در این روش به تصمیم‍گیرنده این امکان داده می‍شود تا پیچیده‍ترین مسائل را به صورت یک ساختار سلسله مراتبی و یا مجموعه‍ای از سطوح یکپارچه تبدیل کند و به این ترتیب یک مسئله ساده مطرح می‍شود. این روش که برای اولین بار توسط ساعتی در سال ۱۹۸۰ مطرح شد، شامل کلیه معیارهای کیفی و کمی خواهد بود و در زمانی که چند معیار و تعداد زیادی زیر معیار وجود دارد، کاملا مناسب به نظر می‍رسد .[۲۷]
روش ANP، توسعه یافته روش AHP می‍باشد و تا حدی از آن دشوار‍تر است. در AHP وابستگی متقابل بین معیارها با یکدیگر در نظر گرفته نمی‍شود و از این لحاظ با مشکلاتی مواجه است. در حالی که روش ANP این ارتباطات متقابل را لحاظ می‍کند.[۴۰, ۳۹, ۳۸, ۳۷] در روش TOPSIS نیز فرض بر این است که n معیار و m گزینه انتخابی وجود دارند و سپس نقطه ایده ال مثبت و منفی تشخیص داده می‍شود و گزینه ای که دارای کمترین فاصله با نقطه ایده آل مثبت و بیشترین فاصله با نقطه ایده آل منفی باشد، انتخاب خواهد شد. این فواصل معمولا به صورت فاصله اقلیدسی درنظرگرفته می‍شوند MAUT [۳۰].[۴۱]‍یکی از روشهای استفاده شده در مقالات است که در مواقعی که چند معیار متضاد و همچنین ریسک بالا در انتخاب وجود دارد از آن استفاده می‍شود .[۴۲]‍در شرایط قطعی و تصادفی نیز مفید است و مانند AHP از یک ساختار سلسله مراتبی استفاده می‍کند. در روش‍های غیر‍‍رتبه‍ای[۳۱] [۴۳] نیز به جای رتبه‍بندی گزینه‍ها از مفهوم جدیدی به نام مفهوم غیر‍رتبه‍ای استفاده می‍شود و اغلب قدمهای این الگوریتم شباهت بسیاری به روش TOPSISدارد.
شکل۲-۶ توزیع مقالات مربوط به تکنیک های MADM
همانطور که در نمودار بالا مشخص است، در سال های اخیر استفاده از تکنیک‍هایMADM در حال افزایش است. روش AHP بیشتر از سایر روشها مورد استفاده قرار گرفته و استفاده از روش ANP نیز از سال ۲۰۰۶ متداول شده و روند صعودی دارد.
۲-۵-۴ مدلهای ریاضی
مدل‍های ریاضی به تصمیم‍گیرنده کمک می‍کنند تا مسئله تصمیم را به صورت برنامه‍ریزی ریاضی با تابع هدف و مجموعه‍ای از محدودیتها نمایش دهد. علیرغم اینکه این مدل‍ها در اکثر موارد به جواب بهینه می‍رسند، ولی بیشتر معیارهای کمی را در نظر می‍گیرند. این مدل‍ها شامل مدلهای برنامه ریزی خطی چند هدفه[۳۲] و عدد صحیح[۳۳]، DEA و… می‍باشند.
DEA[34] روشی است که بر پایه مفهوم کارایی یک آلترناتیو بنا شده است، تمام گزینه‍ها بر اساس معیارهای سود و معیارهای هزینه ارزیابی می‍شوند. کارایی یک تامین کننده طبق این روش برابر است با نسبت مجموع وزنی خروجی‍ها، برای مثال عملکرد تامین‍کننده، به مجموع وزنی ورودی‍ها یعنی هزینه استفاده از یک تامین‍کننده. در روش DEA وزنها به درستی تعیین می‍شوند و به این ترتیب تامین‍کننده‍ها در دو گروه کارامد و ناکارامد انتخاب می‍شوند .[‍۴۵,۴۴]‍مدل‍های برنامه‍ریزی خطی چند هدفه و عدد‍صحیح نیز به صورت مکرر در مقالات مورد استفاده قرار گرفته .[۵۱,۵۰,۴۹,۴۸,۴۷,۴۶]‍هم چنین مدل‍های غیر‍خطی[۳۵] [۵۱] نیز برای مسئله انتخاب تامین‍کنندگان پیشنهاد شده‍اند.
نمودار ۲-۷ توزیع مقالات مربوط به مدل های ریاضی
همانطور که در نمودار مشخص است، پرکاربرد‍ترین روش‍ها در مسئله انتخاب تامین‍کنندگان، مدل‍های ریاضی می‍باشند. روش هایی مانند DEA در سال های ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۶ همواره مورد توجه بو ده‍اند ولی از سال ۲۰۰۶ استفاده از آن‍ها روند نزولی دارد. به جای آن استفاده از مدل‍های برنامه‍ریزی خطی چند‍هدفه و عددصحیح از سال ۲۰۰۶ تا کنون رو به افزایش است.
۲-۵-۵ مدلهای آماری[۳۶]
مدلهای آماری که برای انتخاب تامین‍کنندگان ارائه داده‍اند اغلب دارای عدم قطعیت در پارامتر‍ها می‍باشند. معمولا پارامترهایی مانند تقاضا و یا زمان انتظار محصولات به صورت غیر‍قطعی و احتمالی بیان می‍شوند و در چنین شرایطی به مسئله انتخاب تامین‍کنندگان پرداخته می‍شود.
۲-۵-۶ تئوری مجموعه‍های فازی
منطق فازی اولین بار توسط‍ پروفسور زاده در سال ۱۹۶۵ به دنیا معرفی شد. در یک مجموعه فازی مرز مجموعه به طور دقیق مشخص نبوده و حالت ابهام دارد. معمولا در مقالات از اعداد فازی مثلثی و یا ذوزنقه‍ای استفاده می‍کنند.
شکل ۲-۸ تعداد مقالات فازی منتشر شده در سال های مختلف
نمودار فوق بیانگر تعداد مقالاتی هستند که در سال های مختلف از تئوری مجموعه‍های فازی برای حل مسئله انتخاب تامین‍کنندگان استفاده کرده‍اند. همانطور که در شکل مشخص است استفاده از این روش از سال ۲۰۰۲ آغاز شده و به سرعت در حال افزایش است به طوری که در سال ۲۰۰۹ در حدود ۱۵ مقاله در رابطه با آن منتشر شده است.
در کنار مقالاتی که تنها از یک روش برای حل مسائل انتخاب تامین‍کنندگان استفاده می‍کنند, تعداد زیادی از آنها حاصل ترکیب دو یا چند روش هستند. به این ترتیب می‍توان نقاط ضعف برخی از روشها را حداقل نمود و همزمان از مزایای چند روش استفاده کرد. برای مثال چند نمونه از مقالاتی که در آن ها روش AHP با سایر روش ها ترکیب شده است به شرح زیر می‍باشد:

این مطلب را هم بخوانید :  فقه و شریعت از دیدگاه اسماعیلیان۹۱- قسمت ۱۷

دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.

نمونه ها روش های ترکیبی