منابع و ماخذ تحقیق استان خوزستان، فیزیولوژی، خراسان جنوبی، استان خراسان جنوبی


طلوب نسبی به خشکی و ورس
۲- عملکرد زیاد آن در هکتار نسبت به سایر محصولات
۳- امکان قرار گرفتن این گیاه در تناوب‎های مختلف با گیاهان و آب و هوای گوناگون
۴- قابلیت مکانیزاسیون کامل در مراحل مختلف کاشت، داشت و برداشت
ذرت یکی از محصولات مهم زراعی است که به تنش‎های محیطی نسبتاً حساس است. از طرفی نیاز به این محصول استراتژیک بسیار بالاست و ضروری است در ارتباط با افزایش تحمل این گیاه زراعی به تنش‎های محیطی راهکارهای به‎زراعی و به‎نژادی اندیشیده شود.

۱-۱ ضرورت و اهمیت موضوع
طبق آمار وزارت کشاورزی در سال زراعی ۹۲- ۱۳۹۱ ، سطح ذرت دانهای کشور حدود ۲۹۰ هزار هکتار برآورد شده که سهم اراضی آبی ۹/۹۹ درصد و بقیه بهصورت کشت دیم میباشد.
استان خوزستان با سهم۲/۳۸ درصد از کل سطح برداشت ذرت دانهای بیشترین سطح این محصول را دارا میباشد. استانهای: فارس با سهم ۸/۱۳ درصد، کرمانشاه با سهم ۶/۹ درصد ، جنوب استان کرمان با سهم ۴/۷درصد ، کرمان با سهم ۷/۵ درصد و اردبیل با سهم ۵ درصد به ترتیب ، مقامهای دوم تا ششم را بهخود اختصاص دادهاند. شش استان مزبور جمعاً ۶/۷۹ درصد سهم از برداشت اراضی ذرت دانه‌ای در کشور را دارا هستند. کمترین سطح ذرت دانهای کشور با ۹ هکتار متعلق به استان خراسان جنوبی میباشد.
میزان تولید ذرت دانهای در کشور حدود ۹/۱ میلیون تن برآورد شده که ۹۸/۹۹ درصد آن از اراضی کشت آبی بهدست آمده است. بیشترین میزان تولید ذرت دانهای کشور با ۳۷.۶ درصد به استان خوزستان تعلق دارد و استانهای: فارس با سهم ۱۶ درصد، کرمانشاه با سهم ۱۲.۲ درصد، جنوب استان کرمان با سهم ۶.۸ درصد ، کرمان با سهم ۴.۵ درصد و قزوین با سهم ۴.۵ درصد در تولید ذرت دانهای کشور بهترتیب رتبههای دوم تا ششم را بهخود اختـصاص دادهاند و شش استان مزبور جمعاً ۸۰.۶ درصد از تولید ذرت دانهای کشور را دارا هستند. کمترین میزان تولید ذرت دانهای کشور با ۲۶ تن متعلق به استان خراسان جنوبی میباشد.
عملکرد ذرت دانهای کشور در اراضی آبی ۷۱۹۹.۲ کیلوگرم در هکتار و در اراضی دیم ۲۳۷۹.۴ کیلوگرم در هکتار میباشد. استان کهگیلویه و بویراحمد با عملکرد ۱۱۷۲۵.۷ کیلوگرم در هکتار بیشترین عملکرد ذرت دانهای آبی و استان مازندران با عملکرد ۱۵۰۰ کیلوگرم در هکتار کمترین عملکرد ذرت دانهای آبی را در کشور دارا هستند.استان مازندران با عملکرد ۲۵۵۶.۳ کیلوگرم در هکتار بیشترین عملکرد ذرت دانهای دیم و استان گیلان با عملکرد ۲۱۷۲.۶ کیلوگرم در هکتار کمترین عملکرد ذرت دانهای دیم را در کشور دارا هستند.
دراستان خوزستان، موقعیت اقلیمی مناسب به لحاظ وجود انرژی خورشید فراوانی، اراضی مرغوب و وجود آب کافی باعث شده ذرت به عنوان محصولی استراتژیک که امکان کشت آن در تناوب با سایر گیاهان نظیر گندم وجود دارد. با توجه به اینکه خوزستان از جمله مناطق گرم ایران می‎باشد که با مشکل تنش گرما مواجه است، لذا تحقیق و پژوهش در این زمینه از اهمیت بسزایی برخوردار می‎باشد. یکی از دلایل انجام این مطالعه محدودیت های مرتبط با رقم موجود ذرت (SC704) می‎باشد. این رقم ذرت که در شرایط اقلیمی معتدله اصلاح شده است و علاوه بر حساسیت شدید لاین‎های والد آن به تنش گرما، خود این هیبرید نیز سازگار به شرایط اقلیمی منطقه نمی‎باشد. دلیل روشن آن تفاوت عملکرد دانه این رقم در خوزستان و استانهایی معتدل تر مثل کرمانشاه یا فارس است که در مناطق معتدله ذکر شده میانگین عملکرد مزارع زارعین حدود ۳۰ درصد بالاتر از خوزستان است در سالهای اخیر محققین مرکز تحقیقات کشاورزی صفیآباد برای اصلاح ارقام جدید ذرت اقدام کرده، که اولین نتایج آن تولید هیبریدهایی مانند کارون، مبین، که تحمل نسبی به تنش های خشکی و گرما دارند. همچنین در سالهای اخیر هیبرید های خارجی وارد کشور شدهاند که کشاورزان آنان را مورد استفاده قرار میدهند اما این هیبریدها برای مشخص شدن سازگاری به مناطق مختلف ایران باید مورد آزمایش قرار بگیرند. در هر اقلیم رعایت تاریخ کاشت مناسب برای یک گیاه و همینطور انتخاب مناسب ترین رقم بر اساس شرایط اقلیمی و فرصت دوره رشد گیاه از شاخصهای بسیار مهم در دستیابی به عملکرد مطلوب ذرت محسوب می‎شوند. در استان خوزستان بالا بودن درجه حرارت در زمان گردهافشانی ذرت در کشت های بهاره از عوامل محدود کننده تاریخ کاشت در کشت بهاره شده است. دراین تحقیق تلاش شده است مقایسه هیبریدهای جدید ذرت، مراحل مختلف رشد زایشی ذرت در برابر تنش گرما در کشت بهاره مورد مطالعه قرارگیرد.
امکان کشت ذرت بهاره و تابستانه از جمله عوامل توسعه ی آن در خوزستان می باشد(عزیز کریمی و همکاران،۱۳۸۴). به طوری که بسیاری از کشاورزان علی رغم این که کشت زمستانه ذرت در مناطق جنوبی کشور به تایید مراکز تحقیقاتی نرسیده است، سطوح وسیعی را به کشت ارقام استاندارد مانندSC704 در کشت های زمستانه و بهاره اختصاص می دهند که اغلب با کچلی بلال و کمبود تولید دانه مواجه می گردد . لذا تعیین تاریخ کاشت بهاره برای ارقام مختلف ذرت، به طوری که مجموعه عوامل محیطی حادث درطول مدت رشد و نمو برای سبز شدن، استقرار و بقای گیاه، رسیدن فیزیولوژیک و سایر مراحل رشد و نمو مناسب بوده و هر مرحله از رشد گیاه در شرایط مطلوب خود سپری شده و با شرایط نامساعد محیطی روبرو نگردد،ضروری است. تاریخ کاشتی مناسب است که منجر به حداکثر عملکرد گردد و با مشکل داشت و برداشت و آفات و بیماری ها مواجه نشود. یکی از تنش هایی که در تاریخ کاشت بهاره ذرت با آن مواجه می شود اثر تنش گرما بر
دانه های گرده و تلقیح آنها است ، لذا هدف اصلی این مطالعه یافتن متحمل‌ترین رقم از ارقام جدید در کشت بهاره میباشد، زیرا با توجه به اینکه ورود رقم سینگل کراس ۷۰۴ به سال ۱۳۴۶ برمی گردد و این رقم دیررس(۱۲۵ روز دوره رشد) می باشد،، در کشت بهاره زمان گرده افشانی آن به دماهای بالا برخورد میکند از طرفی ذرت گیاهی حساس به سرمای فصل زمستان میباشد بنابراین گزینش و معرفی ارقامی که بتواند در تاریخ کشت مناسب در کشت بهاره قرار گیرد و زمان گردهافشانی آن به دماهای بالا برخورد نکند ضرورت تام دارد در این راستا تحقیق حاضر با پرسش ها و اهداف زیر طراحی و اجرا گردد.

۱-۲-۱ پرسش های تحقیق
۱- آیا هیبریدهای جدیدذرت در کشت بهاره نسبت به ارقام قدیمیتر واکنش بهتری نشان میدهند؟
۲- آیا عمل تلقیح در تاریخ های کاشت دیر هنگام به علت برخورد گرده‌افشانی با دمای بالا، و کچلی بلال در مزرعه را افزایش می‌دهد؟

۲-۲-۱ اهداف اصلی
۱- بررسی امکان جایگزین نمودن هیبریدهای جدید به جای هیبرید ۷۰۴ در منطقه خوزستان در کشت بهاره
۲- بررسی اثر تاریخ کاشت بر مراحل رشد وخصوصیات فنولوژیکی از جمله مراحل زایشی، گرده افشانی و تلقیح ارقام مورد بررسی در شرایط آب وهوایی خوزستان
۳- تعیین بهترین تاریخ کاشت برای هیبریدهای مورد بررسی
۴- بررسی سطوح مختلف تاریخ کاشت بر روند گرده افشانی، تلقیح، رشد دانه، عملکرد واجزای عملکرد گیاه ذرت در شرایط آب و هوایی اهواز

فصل دوم
مروری بر پژوهش ها

فصل دوم
بررسی منابع
۱-۲ کلیات ذرت
۱-۱-۲ اهمیت ذرت
ذرت با نام علمی (Zea mayz L.) از جمله مهم ترین غلات میباشد و سطح زیر کشت زیادی را به دلیل تطابق آن با شرایط گوناگون اقلیمی به خود اختصاص داده است و به همین جهت جزء عمدهترین محصولات زراعی مناطق معتدلهی گرم و نیمهگرمسیری بهشمار میرود. هیبریدهای ذرت مورد استفاده در کشاورزی شامل هیبریدهای سینگل کراس۱ یا هیبریدهای ساده که از تلاقی دو لاین به دست میآیند و هیبریدهای مضاعف۲ که از تلاقی دو هیبرید سینگل کراس به دست میآید و همچنین هیبریدهای تری وی کراس که از تلاقی یک لاین خالص و یک سینگل کراس به دست میآید. ۱

هیبریدهای سینگل کراس نسبت به سایر هیبریدها پروتئین بارورتر و یکنواخت تر و در نتیجه عملکرد بیشتری دارند (نورمحمدی و همکاران،۱۳۸۰) . با این وجود برتری هیبریدها از نظر تولید بالقوه زمانی صادق است که شرایط محیطی مناسب باشد.
اگر گیاه ذرت در شرایط نامساعد کشت شود، هیبریدها از واریته های سازگار معمولی، کم تولیدتر و سینگل کراسها و دابلکراسها نامطلوبتر خواهند بود، زیرا اگر گردهافشانی با شرایط نامساعد محیطی مثل بادهای گرم و کمبود رطوبت خاک مقارن گردد یکنواختی سینگل کراسها و دابل کراسها یک نقطه ضعف خواهد بود (بلونس و ادمیدز۱،۱۹۹۳).
۲-۲-۲ بوم شناسی ذرت
ذرت دانهای در محدوده ۴۲ درجهی عرض جنوبی تا ۵۳ درجه عرض شمالی کشت می شود درعین حال تولید ذرت علوفهای در خارج از این محدوده امکان پذیر است. این گیاه تا ارتفاع ۳۰۰۰ متری از سطح دریا رشد میکند و دمای محیط عامل محدود کننده رشد آن محسوب میشود (سیادت ۱۳۸۶). دمای محیط در زمان رشد گرده، عامل تعیین کنندهی تلقیح مادگی ذرت بوده و در صورتی که دما بالاتر از ۳۵ درجهی سانتیگراد باشد، دانه های گرده ذرت در مدت زمان کوتاهی (۱-۲ساعت) قدرت حیات خود را از دست میدهند. مجموع نیاز حرارتی در ارقام ذرت با یکدیگر متفاوت است به نحوی که در ارقام زودرس که دوره رشد آنها کوتاهتر است بین ۱۵۰۰ تا ۱۸۰۰ درجه- روز رشد تجمعی و در مورد ارقام دیررس و خیلی دیررس حدود ۲۲۴۰ تا ۲۳۰۰ درجه- روز رشد تجمعی می باشد. به طور کلی نیاز حرارت تجمعی ذرت دانهای رقم ۷۰۴SC در منطقه شمال خوزستان جهت رسیدن به مراحل هشت برگی، دوازده برگی، ظهور ابریشم،ظهور کاکل گلهای نر، گردهافشانی، شروع رشد خطی دانه و رسیدگی فیزیولوژیک به ترتیب ۳۸۵،۷۴۳، ۱۰۳۹،۱۲۰۰،۱۴۱۱،۱۹۵۶، درجه روز رشد از زمان کاشت نیاز میباشد. ۲

۲-۲ اثر درجه حرارت بر مراحل رشد ذرت
معمولاً در یک دامنه مطلوب دمایی با افزایش دما رشد گیاهان بیشتر می‎شود به شرطی که دیگر عوامل محیطی مانند نور، آب و مواد غذایی محدود کننده نباشد. مناسبترین درجه حرارت در طول دوره رشد ذرت حدود ۳۵-۲۰ درجه سانتی‎گراد است . الیس و سومرفیلد۱ (۱۹۸۵) با بررسی تغییرات درجه حرارت از زمان کاشت تا ظهور گل‎تاجی در ذرت، گزارش نمودند که عکس العمل ارقام ذرت با تغیرات درجه حرارت در مراحل مختلف رشد، متفاوت است. ویلهلم۲۳ و همکاران (۱۹۹۹) گزارش نمودند که واکنش ارقام مختلف ذرت به درجه حرارت بالا در مرحله پر شدن دانه ‎یکسان نیست.
لافیت و ادمیز۳ (۱۹۹۷) در یک آزمایش مقایسه‎ای تحمل هیبریدهای جدید ذرت را در دمای ۱۳تا ۲۸ درجه سانتی‎گراد ارزیابی کردند. براساس گزارش ایشان تفاوت بین ارقام اصلاح شده برای مناطق گرم با سایر ارقام به خوبی محرز بود و هیبریدهای ذرت از نظر اثرات مستقیم درجه حرارت بر روی تقسیم ماده خشک، تعداد دانه در بلال و وزن هزار دانه تفاوتهای قابل ملاحظه‎ای با هم د
اشتند.
تولنار۴ (۲۰۰۰) مشاهده کرد که منحنی تجمعی ماده خشک ذرت در مرحله ۱۲ برگی نسبت به حرارت به صورت خطی می‎شود و دمای مطلوب تقریباً ۱۹ درجه سانتیگراد می‎باشد. چیک و جونز۵ (۱۹۹۴) گزارش نمودند اپتیمم درجه حرارت برای پر شدن دانه در ذرت حدود ۵/۲۲ تا ۲۷ درجه سانتی‎گراد است. دانکن و هسکت۶ (۱۹۶۸) مشاهده کردند، میزان فتوسنتز برگ ذرت در حد فاصل دمای ۱۵ تا ۳۱ درجه سانتی‎گراد به میزان زیادی افزایش می‎یابد.

بونهم و همکاران۱ (۱۹۹۱) اظهار داشتند که پاسخ ذرت به فتوپریود در مناطق گرمسیری بیشتر از مناطق معتدل است. بطور طبیعی در صورتی که درجه حرارت در زمان گرده‎افشانی از ۳۵ درجه سانتی‎گراد بالاتر برود، عمل لقاح به خوبی انجام نخواهد شد. هاشمی دزفولی و هربرت (۱۹۹۶) گزارش نمودند که علت کاهش تعداد دانه در بلال و تعداد دانه در هر ردیف بلال، مربوط به طولانی شدن فاصله بین گرده‎دهی و ظهور کاکل ذرت است.به نظر شوپر و همکاران۲ (۲۰۰۰)، دمای بالا در روز قبل از شکوفایی، توانایی زیست دانه‎های گرده را به شدت کاهش می‎دهد و ژنوتیپ‎ها از نظر پاسخ به شرایط محیطی از جمله دما متفاوت بوده و برخی تحمل بیشتری نسبت به تنش‎های دمایی نشان می‎دهند.
فراوانی (۱۳۷۳) آنالیزهای رشد ارقام ذرت را بر اساس شاخص حرارتی درجه روز (GDD) گزارش نمود مناسب‎ترین درجه حرارت در طول دوره رشد ذرت حدود ۲۰ تا ۳۰ درجه سانتی‎گراد می‎باشد.
کوماری و جونیز۳ (۲۰۰۱) با بررسی اثر درجه حرارت بالا در دوره تقسیم سلولی بر ارقام ذرت دریافتند که در مرحله پر شدن دانه بعضی از ارقام نسبت به دیگر ارقام ذرت تحمل بیشتری به درجه حرارت بالا دارند. این محققین نتیجه گرفتند که تحمل ذرت به افزایش درجه حرارت مبنای فیزیولوژیک دارد. چیک و جونز ۴(۱۹۹۴) گزارش نمودند، محدوده حرارتی حداقل، مطلوب و حداکثر برای فتوسنتز و رشد گیاهانC4 به ترتیب ۵ تا ۱۰ ، ۳۵ تا ۴۵ و ۴۵ تا ۶۰ درجه سانتی‎گراد است ، افزایش درجه حرارت به بیش از ۳۵ درجه سانتی‎گراد موجب افزایش معنی‎دار سقط دانه‎ها بعد از لقاح می‎شود و تعداد دانه رشد یافته ۳۵ تا ۴۰ درصد کاهش می‎یابد.۴
برزگری به نقل از وسیتونکوس (۱۹۸۱) گزارش داد که درجه حرارت زیاد و رطوبت نسبی کم در هنگام گرده‎افشانی اثرات سوئی بر لقاح و تشکیل دانه ذرت دارد. داش۵ (۱۹۹۲) گزارش نمود، اگر در مرحله لقاح درجه
حرارت به مدت ۵ روز متوالی ۳۲ درجه سانتی‎گراد باشد، عملکرد دانه براساس شرایط منطقه ۱۰ تا ۶۰ درصد کاهش می‎یابد.
۳-۲ تأثیر تنش خشکی ناشی از گرما بر عملکرد و اجزای عملکرد
اثرات زیان آور خشکی، به طور کلی در سلول‎ها و بافت‎هایی که در مراحل رشد و توسعه سریع هستند بیشتر مشخص است. از نظر مقدار و کیفیت محصول قابل برداشت، بعضی از دوره‎های رشد گیاهان، بیشترین حساسیت را نسبت به تنش آب دارند. به عنوان مثال، تنش آب در زمان گرده‎افشانی ذرت باعث لقاح مقدار کمی از تخمک‎ها شده و یا هیچ یک از آن‎ها تلقیح نمی‎شوند و در نتیجه بلال ذرت بدون دانه می‎ماند (سرمدنیا ۱۳۶۸). به طوری که تنش آب در زمانی که ۵۰ درصد ابریشم‎ها ظاهر شده‎اند عملکرد را به میزان ۸۰ درصد کاهش داده و همچنین بر روی اندازه بذر نیز تأثیر گذار بود (ماکوس۱ و همکاران۱۹۸۰).
تنش ناشی از خشکی در دوره گل‎دهی منجر به کاهش ۴۰ تا ۸۵ درصد عملکرد دانه، افزایش فاصله بین ۵۰ درصد گرده‎دهی تا ۵۰ درصد کاکل‎دهی۲ ، ناقص شدن بلال، سقط دانه، پیچش برگ و تشدید پیری برگ شده است. موس و دانوی۳ (۱۹۷۲) معتقدند که تنش خشکی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *