منابع و ماخذ پایان نامه عملیات روانی، دانشجویان، تغییر نگرش، روانشناسی


بود. (بدار و دیگران ۱۳۸۱: ۱۰۹) در این حالت، علاوه بر کوشش برای کاهش ناهماهنگی، شخص فعالانه از موقعیت ها و اطلاعاتی که احتمال دارد ناهماهنگی را افزایش دهد پرهیز می کند. (سورین و تانکارد، ۱۳۸۱: ۲۲۶)
۳-۱-۳ تحقیقات مربوط به نظریه ناهماهنگی شناختی:
نظریه ناهماهنگی شناختی در معرض آزمون های تجربی قرار گرفته است. در چارچوب نظریه ناهماهنگی شناختی، بیش از بقیه الگوهای هماهنگی، درباره اثرات اخذ یک تصمیم بر نگرش ها و رفتارهای بعدی انسان تحقیق انجام شده است. بر طبق این نظریه، هرگاه شخص مجبور می شود از دو انتخاب مطلوب یکی را برگزیند، دچار ناهماهنگی بعد از تصمیم می شود. هر چه این تصمیم مهمتر و دشوارتر باشد، احتمال بیشتری دارد که شخص دلایلی برای تأیید لزوم تصمیم اتخاذ شده و به حداقل رساندن کیفیت های جالب توجه موضوعی که انتخاب نشده، پیدا کند. به عنوان مثال، اگر از بین دو خانه ای که قرار بوده اجاره کنید، بالاخره یکی را انتخاب کرده باشید، نظر شما درباره مزایای خانه ای که انتخاب کرده اید احتمالاً مثبت تر شده و بیشتر روی مزایای آن تأکید خواهید کرد و در عوض برای خانه ای که انتخاب نکرده اید، معایبی برخواهید شمرد. این حالت تقریباً در تمام تصمیم گیری هایی که مستلزم انتخاب بین دو چیز مطلوب است، به چشم می خورد. این بحث در روان شناسی اجتماعی غالباً تحت عنوان توجیه یا توجیه خود، مطرح شده است. (سورین و تانکارد، ۱۳۸۱: ۲۱۸)
تحقیق بعدی که در مورد نظریه دفاع ضد نگرشی انجام شده است، مبنی بر این است که وقتی شخص مجبور شود موقعیتی اجتماعی را که مخالف نگرش های اوست اتخاذ کند دچار تعارض می شود. این نظریه پیش بینی میکند:
الف – تعارض منجر به تغییر نگرش شخص میشود
ب- هر قدر شخص برای اشغال موقعیتی اجتماعی که مخالف نگرش های خصوصی اوست، با ترغیب کمتری آن را پذیرفته باشد، احتمال تغییر نگرش های شخصی او نسبت به آن موقعیت بیشتر خواهد بود.
در تحقیق معروفی که فستینگر و کارل اسمیت در ۱۹۵۱ انجام دادند، سه گروه متشکل از ۲۰ دانشجو دوره لیسانس، هر کدام به عنوان یک آزمون شونده ای استفاده شدند. در گروه یک دلاری آزمون شونده ها ابتدا ملزم شدند تا کارهای تکراری و یکنواختی را انجام دهند (چیدن ۱۲ قرقره در داخل یک سینی، خالی کردن سینی و دوباره چیدن قرقره ها، بارها و بارها) سپس به آنها از طرف کارشناس طرح، یک دلار پرداخت شد تا به دانشجویان بعدی بگویند این کار بسیار جالب و لذت آور است. در گروه ۲۰ دلاری برای انجام همین کار، ۲۰ دلار هزینه شد. گروه کنترل فقط کارهای یکنواخت را انجام دادند. در پایان تحت پوشش یک نظرخواهی، نگرش های افراد نسبت به انجام کار بررسی شد، هر آزمون شونده ای که دروغ گفته بود (چه برای ۱ دلار و چه برای ۲۰ دلار) به پرسش نامه ای درباره نگرش های شخصی خود نسبت به آن آزمایش پاسخ داد. نتیجه نشان داد که تغییر نگرش در آن دسته از دانشجویان که ۱ دلار دریافت کرده بودند، بیشتر بود تا در دانشجویانی که ۲۰ دلار برای دروغ گفتن خود دریافت کرده بودند. به عبارت دیگر، دانشجویانی که ۱ دلار گرفته بودند، کار انجام شده در آن آزمایش را لذت بخش تر و جالب تر دانسته بودند تا کسانی که ۲۰ دلار گرفته بودند تا به دروغ بگویند که آن کار جالب بوده است. به نظر محققان، دانشجویانی که ۲۰ دلار دریافت کرده بودند، توجیه روشنتری برای دروغ گفتن داشتند (چرا دروغ گفته اند؟ چون ۲۰ دلار گرفته اند). اما دانشجویانی که فقط ۱دلار برای دروغ گویی دریافت کرده بودند، مجبور بودند توجیه قابل قبول تری برای این عمل خود پیدا کنند. بنابراین تغییر نگرش اولیه و اذعان به جالب بودن کار می توانست توجیه بهتری برای عمل آنها باشد. گروهی از محققان، این گونه نتیجه گیری نظریه هماهنگی شناختی را مورد انتقاد قرار داده و گفته اند این احتمال وجود دارد که دانشجویانی که ۲۰ دلار دریافت کرده اند، به خاطر این پول قابل توجه تغییر نگرش خود را انکار کرده باشند، برای مثال: در حوزه بازاریابی، محققان چگونگی واکنش مصرف کنندگان را در مقابل کالاهای با قیمت ارزان بررسی کرده اند. هر چند متخصصان بازاریابی غالباً تصور می کنند که ارزانی قیمت اغوا کننده است اما نظریه ناهماهنگی شناختی پیش بینی می کند که مردم کالا یی را بیشتر تأیید می کنند که پول بیشتری برای آن پرداخت کرده باشند. بدین ترتیب، بر طبق نظریه هماهنگی شناختی و پیش بینی آن، سرمایه گذاری بیشتر، به دوست داشتن بیشتر می انجامد. (سورین و تانکارد، ۱۳۸۱: ۲۱۹-۲۲۲)
نظریه ناهماهنگی شناختی چنان چه شرایط زیر برآورده شود، از صحت پیش بینی زیادی برخوردار خواهد بود:
الف- برای انجام یک رفتار، مشوق کمی (مثلاً، مبلغ کمی پول) موجود باشد،
ب- آن عمل نتایج ناگوار برای کسی داشته باشد
پ- شخص معتقد باشد که مسئولیت فردی زیادی درباره آن عمل و پیامدهای آن دارد
ت- شخص گمان داشته باشد که انتخاب آن، عمل مهمی بوده است.
اما چند نکته درباره هماهنگی شناختی شایان ذکر است:
الف- آن چه برای یک شخص سبب ناهماهنگی می شود، ممکن است برای دیگری این گونه نباشد و این نظریه، در شکل های جدید خود بر اهمیت فرد تأکید زیادی دارد
ب- ممکن است شناخت هایی ناهماهنگ باشند اما لزوماً سبب ایجاد تنش در شخص نشوند، مگر آن که شامل برخی عناصر مربوط به مسئولیت شخصی فرد باشند
پ- تعهد نسبت به یک تصمیم در این زمینه حائز اهمیت است و ناهماهنگی وقتی بیشتر خواهد بود که شخص نسبت به موضوعی تعهدی قوی داشته باشد. (کریمی ،۱۳۷۸: ۳۲۵)
۳-۲ چارچوب نظری
چارچوب نظری این تحقیق بر نظریه ناهماهنگی شناختی لئون فستینگر استوار است، زیرا با نگرشی سطحی به اکثر مراجع و مکتوبات در حوزه عملیات روانی می توان دریافت که اساساً عملیات روانی علم نیست و به صورت نظری نظریه ای در این باب قابل تصور نمی تواند باشد، اما از این منظر در تعریفی آکادمیک از نگاه نگارنده عملیات روانی هنر بکارگیری نظریات روانشناسی، روانشناسی اجتماعی و تاحدودی جامعه شناسی و مردم شناسی است، از همین روست که ما در عملیات روانی نظریه ای مبسوط با این عنوان نداریم و مدل های عملیات روانی نیز تنها به تعریف و تقسم بندی شیوه ها و روش های عملیات روانی پرداخته اند، اما بخش زیادی از این شیوه و شگرد ها بر مبنای نظریات روانشناسی اجتماعی شکل گرفته اند، از همین رو، نگارنده در عنوان پژوهش (بازشناخت رفتاری دستگاه اموی در چارچوب مولفه های عملیات روانی) از اصطلاح «مولفه های عملیات روانی» استفاده کرده است و از بکار بردن اصطلاح «نظریات عملیات روانی» پرهیز کرده است، زیرا بر اساس جستجوی انجام گرفته در این حوزه نظریه عملیات روانی یافت نشده است، با این پیش فرض بهتر می توان جایگاه نظریه ناهماهنگی شناختی را در این پژوهش درک کرد، در واقع جایگاه این نظریه در پژوهش پیش رو نقطه اتکایی برای استوار سازی و بنا کردن تکیه گاهی علمی در فرایند وقوع شیوه و شگرد هایی است که نام آن را عملیات روانی نهاده ایم، از این منظر و از نگاه نگارنده نظریه ناهماهنگی شناختی فستینگر با توجه به اینکه در تشریح فرایند وقوع عملیات تا هدف وقایع در روانشناسی اجتماعی صاحب اعتبار می باشد و فضای حاکم بر دوران تاریخی پژوهش نیز با مبانی این نظریه سازگار است، یعنی دورانی که مردمان مسلمان سرزمین اسلامی تنها پس از گذشت چند دهه بعد از عمر پیامبر(ص) دچار چنان تغییری در مبانی اولیه خویش گردیدند که واقعه عاشورا را رقم زدند یا به عبارت دیگر، دچار چنان ناهماهنگی در شناخت حقیقت شدند که در فتنه چشم های خود را بستند.
از این رو در این پژوهش نظریه ناهماهنگی شناختی فستینگر به جهت توصیف بهتر شرایط موجود در آن دوران مورد استناد قرار گرفته است.
۳-۲-۱ توصیف واژههای کلیدی نظریه
شناخت چیست؟ چیزهایی است که یک شخص درباره خودش، رفتارش و محیطش می داند، که شامل: آگاهی، نظرات و عقایدی است که درباره محیط، خود یا رفتارش دارد. مثلاً بیان عباراتی نظیر: «امروز روز خوبی است» یا «من شخص با فکری هستم» شناخت محسوب می شود. به نظر فستینگر چنین شناخت هایی ممکن است به هم مربوط و یا بی ارتباط باشند. به عنوان مثال، جمله «امروز روز خوبی است با جمله «مدارس استعدادهای کودکان را می کشند» احتمالاً به هم مربوط نیستند. از این نظر که در عبارت اول، چیزی درباره عبارت دوم وجود ندارد. بر عکس عبارت «من فرد خوش حافظه ای هستم» با این عبارت که «من تاریخ ازدواجمان را فراموش کرده ام» مربوط است، زیرا شناخت اول از نظر روان شناختی به شناخت دوم مربوط میشود. (ارنسون،۱۳۷۰: ۱۳۶)
دو شناخت مربوط به هم یا می توانند با هم همساز باشند یا ناهمساز. در ناهماهنگی که با مثال «شخص خوش حافظه» و « فراموش کردن تاریخ ازدواج» مشخص شد، دو عنصر در دو عبارت با هم جور در نمی آیند، یا اگر بخواهیم اصطلاح خود فستینگر را به کار بریم این عناصر دو روی متفاوت یک سکه اند. (ارنسون،۱۳۷۰: ۱۳۷-۱۳۶)
هماهنگی: سازگاری نگرش و باورهای فرد با رفتار و محیط او است. به عنوان مثال شخص این باور را دارد که فردی خوش شانس است و به همین خاطر به سپرده گذاری در بانکهای مختلف برای شرکت در قرعه کشی اقدام میکند. (محبی نیا، ۱۳۹۰: ۲)
ناهماهنگی: ناهماهنگی هنگامی به وجود می آید که افراد در معرض اطلاعات و باورهای ناسازگار قرار می گیرند. در مثال ذکر شده، برنده نشدن فرد در قرعه کشی با خوش شانس بودن او سازگار نیست. (محبی نیا، ۱۳۹۰: ۲)
کشمکش: وجود ناهماهنگی در فرد، فشار روانی به وجود می آورد که به آن کشمکش یا تنش میگویند. (محبی نیا، ۱۳۹۰: ۳)
اضطراب: واکنش به یک تهدید است که به وسیله احساس نگرانی مشخص میشود. در حقیقت احساسات نامطبوعی است که به خاطر وجود تنش در فرد به وجود میآید. (محبی نیا، ۱۳۹۰: ۳)
مکانیسم دفاعی: که مکانیسمهای ایمنی نیز نامیده می شود: رفتارهایی است که برای رفع و یا مقابله باعامل تهدید کننده شخصیت فرد صورت می گیرد و شامل: دلیل تراشی فرافکنی، سرکوب و … میباشد. برای کاهش ناهماهنگی، منطق روانی فرد به طور ناخودآگاه از این مکانیسمها استفاده می کند. (محبی نیا، ۱۳۹۰: ۳)
تغییرات به منظور کاهش ناهماهنگی: به معنای تغییر در آیتم های اطلاعاتی است که سازگاری را ایجاد یا حفظ می کند. (محبی نیا، ۱۳۹۰: ۳) در مثال مذکور، فرد برای کاهش ناهماهنگی ایجاد شده در خود ممکن است برنده نشدن خود را این طور توجیه کند که اگر پول بیشتری سپرده گذاری کرده بودم، حتماً برنده میشدم.
یک فرض بنیادی نظریه ناهماهنگی شناختی این است که ناهماهنگی، ناراحتی آفرین و ایجاد کننده تنش است و این حالت شخص را به کاهش یا برطرف کردن ناهماهنگی بر میانگیزد. این که این حالت تا چه حد ناراحت کننده است یا میزان ناهماهنگی چقدر است به دو

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *