دانلود پایان نامه ارشد درباره فشار اجتماعی، افکار عمومی، گروههای اجتماعی، تغییر نگرش


باور است، به خصوص زمانی که جامعه با ضعف اخبار صحیح و فقدان منابع موثق اطلاع رسانی مواجه باشد. شایعات اعم از اینکه مثبت یا منفی باشند، هدفی جز تخریب روانی و افشاندن تخم بی اعتمادی به همراه ندارند. (افروز، ۱۳۷۶: ۳۷)
به عقیده آلن بیرو۲۵ پدیده شایعه، فرآیندی است که از طریق آن، اخباری پخش می شود، بی آنکه از کانالهای رایج گذشته باشد. شایعه می تواند از یک اطلاع نادرست منشأ گیرد و یا آنکه منبع آن اطلاعی درست، ولی اغراق آمیز و اشتباه باشد. این خبر از فردی به فرد دیگر و از گروهی به گروه دیگر منتقل می شود، بی آنکه منشأ آن مشخص و یا آنکه دلایل قطعی درباره صحت آن وجود داشته باشد. (ساروخانی، ۱۳۸۰)
۲-۱-۶-۲ تعریف کاربردی
«شایعه، خبر تأیید نشده‌ای است که منتشر در مقیاس وسیع منتشر شود و متفاوت از بدگویی است. شایعات عنصر اضطرار را با خود همراه دارند. شایعات وقتی رواج می‌یابند که مردم فکر می‌کنند موضوع خیلی مهم است. به نظر می‌رسد شایعات توضیح و تفسیر ماندگاری ارائه می‌کنند. زمانی که اخبار مناسب یا معتبر داده نشود، شایعات افزایش می‌یابند و مردم حتی می‌توانند آن را واقعیت بخشند». (ساعتچی،۱۳۸۰: ۵۰)
«شایعه، پدیده ای مخرب و خطرناک است که معمولاً از یک خبر ناشی شده و یا بر پایه یک جنجال و هیاهوی بی اساس به وجود می آید و در افکار عمومی مردم جای می گیرد. این پدیده در مواقع بحرانی و فشار بسیار خطرناک تر و کوبنده تر می شود، تا جایی که روحیه مردم را تضعیف و یأس و ناامیدی را گسترش می دهد. امنیت ملی را به خطر می اندازد و بنای دشمنی و تفرقه و نبود اعتماد را در بین مردم یک سرزمین و یا در میان اقوام مختلف گسترش می دهد». (شیرازی،۱۳۷۶: ۴۹)
برخی شایعه را گفتمان‌های غیر رسمی و نامعتبر و در نتیجه نهایی اطلاعات وارسی نشده می‌دانند که در چند مرحله در چارچوب نظام ارتباطی پرورانده شده است و از آنجایی که اطلاعات در هر مرحله دست به دست شده است، اغلب تحریفاتی در آنها صورت می‌گیرد. ممکن است بعد از چندین بار تحریف، محصول نهایی به کلی با آنچه در ابتدای کار منتقل شده متفاوت باشد. «هنگامی که افراد به شدت مشتاق کسب خبر درباره چیزی هستند، اما نمی‌توانند اطلاعات موثقی بدست آورند، مستعد پذیرش شایعه‌ها می‌شوند. اگر پیش داوریهای افراد [در تأیید یا نفرت]، چنین شایعه‌هایی را توجیه کنند، احتمال گسترش بیشتری دارند». (کوئن،۳۳۰:۱۳۷۳)
۲-۲ مفاهیم نظری مرتبط با دستگاه اموی
۲-۲-۱ فشار اجتماعی۲۶
«فشار اجتماعی در معنای کلی عبارت است از نیروهای بالفعل یا بالقوه اجتماعی در جهت کنترل اندیشه، رفتار یا عمل انسانها و یا هدایت آن در مسیری خاص. در معنای محدودتر، فشار اجتماعی بر افکار عمومی اطلاق می‌شود» (بیرو ،۱۳۶۶: ۳۷۱)، بسیاری در این اندیشه‌اند که گاه فشار اجتماعی موجبات تأثیر بر جهان احساس انسانها را فراهم می‌سازد.  از این رو برخی مجموع اثرات نهان و آشکار، مستقیم و غیر مستقیمی که محیط اجتماعی بر افرادی که در آن زندگی می‌کنند اعمال می‌دارد، را فشار اجتماعی می‌دانند. یعنی نیرویی که در جامعه یا گروه فی‌نفسه به چشم می‌خورد و اعضا را به پذیرش رفتار و سلوکی منطبق با الگوهای کلی مسلط، اندیشه‌های گروه و عادات پذیرفته وامی‌دارد. (بیرو ،۱۳۶۶: ۳۷۱)
«فشار اجتماعی در معنایی ملموس‌تر و نزدیکتر به ذهن نحوه فشاری را می‌رساند که یک گروه اجتماعی بر اتباع، کارمندان یا مسئولین کلی اعمال می‌دارد تا آنان را به انجام احتراماتی متناسب با نیازها و منافعش وادارد. مطبوعات، تظاهرات جمعی، اعتصاب، در این معنا به عنوان وسایل اعمال فشار، مورد استفاده قرار می‌گیرند. بنابراین گروههای اجتماعی برای حفظ وحدت گروه و اجرای هنجارها اقدام به کنترل و نظارت اجتماعی می‌کنند که نوعی فشار به افراد وارد می‌آورد. این فشار موجب ایجاد نیرویی می‌شود که افراد را از گروه می‌گریزاند یا نیروی گریز از مرکز را در افراد تشدید می‌کند. این نیروی گریز از مرکز از نیرویی که به مرکز می‌شتابد یعنی گرایش به افراد بیگانه و خارج از گروههای اجتماعی از نیرویی که به گروه گرایش دارد ضعیف‌تر است و همین امر انسجام گروههای اجتماعی را تحسین می‌کند». (معصومی،۱۳۷۱: ۲۳)
 
۲-۲-۱-۱ فشار اجتماعی بر افکار عمومی
موضوع افکار عمومی به عنوان یک فشار اجتماعی را بیشتر امور مربوط به عامه مردم و مسائل مرتبط با سیاست اجتماعی تشکیل می‌دهد.
پیدایی افکار عومی مستلزم وجود حداقل اطلاع، فرهنگ مشترک و تماسهای انسانی است. نیروی افکار عمومی از اینجا منشأ می‌گیرد که الگوهای رفتاری خاصی توسط این افکار تحمیل می‌شوند و به صورت هنجارهای رفتاری در می‌آیند. از این رو است که بسیاری در صدد تأثیر گذاری بر افکار عمومی بر می‌آیند، از بازرگانان گرفته تا احزاب سیاسی و دولت. در آغاز چنین به نظر می‌رسد که تمامی این افراد یا نهادها صرفاً در صدد دگرگون ساختن افکار عمومی هستند و حال آنکه گروههای مختلف اجتماعی برای دستیابی به منافع خود و همگام سازی افراد با خود، کاری جز استفاده از آن به سود خود نمی‌کنند. رسانه‌های جمعی بطور کل در زمره ابزار پرقدرتی هستند که بر افکار عمومی از طریق تسخیر بعد هیجانی آن در جهت منافع گروههای بزرگ اجتماعی به نوعی فشار اجتماعی غیر ملموس وارد می‌آورند. (ساروخانی ،۱۳۷۶: ۷۷۹)
۲-۲-۱-۲ تعریف کاربردی
در تعریفی کاربردی فشار اجتماعی یعنی نیرویی که در جامعه یا گروه فی‌نفسه به چشم می‌خورد و اعضا را به پذیرش رفتار و سلوکی منطبق با الگوهای کلی مسلط، اندیشه‌های گروه و عادات پذیرفته وامی‌دارد. (بیرو ،۱۳۶۶: ۳۷۱)
۲-۲-۲ نفوذ اجتماعی۲۷
یکی از مسائلی که همواره در زندگی افراد جلوه‌گر است، نفوذ اجتماعی می باشد دیگران می‌کوشند به شیوه های مختلف ما را وادارند که به دلخواه آنان فکر، احساس و رفتار کنیم. متقابلاً ما نیز در صدد تأثیرگذاری بر افکار، احساسات و رفتار آنان برمی‌آییم. »تأثیر اطرافیان در محیط اجتماعی هم بر نگرش‌ها و هم بر رفتار فرد، یکی از قدیمی‌ترین و برجسته‌ترین موضوعات هم در کتاب‌های جامعه‌شناسی۲۸ و هم در کتاب‌های روان‌شناسی اجتماعی۲۹ بوده است.» (استرایکر ،۱۳۷۶: ۲۴۱)
 
نفوذ اجتماعی مستلزم آن است که شخص یا گروه برای تغییر نگرش‌ها یا رفتار دیگران، “قدرت اجتماعی” خود را اعمال کند. منظور از قدرت اجتماعی، نیرویی است که شخص نفوذکننده جهت ایجاد تغییر مورد نظر در اختیار  دارد. این قدرت محصول دست‌رسی به برخی منابع و امکانات است (مثل: ‌پاداش‌ها، تنبیهات و اطلاعات) این منابع و امکانات نیز یا محصول جایگاه اجتماعی افراد در جامعه و یا محصول علاقه و تحسین دیگران می‌باشند. (فرانزوی ،۱۳۸۱: ۱۷۷)
 نفوذ اجتماعی وقتی روی می‌دهد که اعمال یک فرد یا یک گروه، رفتار دیگران را تحت تأثیر قرار دهد، به یک معنا، اصطلاح نفوذ اجتماعی کوششی است، عمدی از سوی یک فرد یا یک گروه، برای ایجاد تغییر در عقاید یا رفتار دیگران.
تغییر نگرش یک نمونه از نفوذ اجتماعی است، نفوذی که عمدتاً بر ادراک کلامی مبتنی است و عموماً فرض آن بر این است که رفتار انسان دارای مبنای شناختی است. با وجود این راه‌های دیگری هم برای نفوذ انسان‌ها و کنترل کردن آن‌ها وجود دارد، که از آن جمله می‌توان کاربرد(راهبردهای) قدرت، دستورات مستقیم، تقاضا کردن و نظایر آن‌ها را نام برد. البته در بسیاری موارد، تسلیم شدن به نفوذ و به‌عبارت دیگر، همنوایی اجتماعی، جنبه‌ی سازگارانه دارد، مثلاً رانندگی کردن از سمت راست خیابان در کشور ما یک سازگاری ساده با معیارهای ایمنی است، اما در انگلستان عکس این عمل، یعنی راندن از سمت چپ خیابان جنبه‌ی سازگارانه دارد. چگونگی واکنش ما به دستورات یا خواسته‌های دیگران، در موقعیت‌های گوناگون متفاوت است. مسلّم است که ما به تقاضای یک دوست که از ما کمکی خواسته است، به همان شکل پاسخ نمی‌دهیم که به تقاضای یک فروشندۀ سیّار که برای فروش کالایی به در خانۀ ما آمده و سعی دارد ما را متقاعد کند که کالای او را خریداری کنیم. هر بار ما با کوششی که از سوی دیگران برای نفوذ در رفتار یا نگرش خود مواجه می‌شویم، باید تصمیم بگیریم که تسلیم بشویم و یا مقاومت کنیم. در مقابل چنین فرایندی، موضوع “کنترل” نهفته است، یعنی میزان کنترلی که ما احساس می‌کنیم بر زندگی خود داریم در مقابل میزان توان دیگران در تحت تأثیر قرار دادن ما چه اندازه است. (کریمی ،‌۱۳۷۷: ۱۰۴)
هنگامی که جوئل شارون از میزان نفوذ و تأثیر فرد صحبت می‌کند، می‌گوید: «شناخت این‌که فرد ممکن است بر افراد دیگری که با آن‌ها کنش متقابل دارد، تأثیر بگذارد بسیار آسان است. درک این‌که چگونه ممکن است فردی بر جامعه و الگوهای اجتماعی آن تأثیر داشته باشد، دشوار است. با وجود این، بعضی افراد اگر در “زمینه‌ی اجتماعی” که مساعدت با چنین تأثیری است، عمل کنند و اگر پایگاه قدرت نیرومندی داشته باشند، بی‌تردید تأثیر بسیار زیادی بر جای خواهند گذاشت. شناخت این نکته مهم است که کوشش برای تأثیر بر جامعه در تضاد با سلطه‌ی آن دسته از الگوهای اجتماعی دیرپایی قرار می‌گیرند که معمولاً افرادی که از این الگوها نفعی می‌برند از آنها دفاع می‌کنند. » (شارون،۱۳۷۹: ۲۸۴)
بیب لاتانه۳۰ در نظریه تأثیر اجتماعی۳۱ می‌گوید: «مقدار نفوذ دیگران در یک وضعیت معین(میزان تأثیر اجتماعی آنان)، تابع سه عامل است: تعداد، نیرومندی و بی‌واسطگی… وقتی تعداد افراد زیادتر، نفوذشان شدیدتر و فاصله‌ی فیزیکی آن‌ها کمتر می‌شود مخاطبان بیشتری تأثیر می‌پذیرند.» (فرانزوی ،۱۳۸۱: ۲۰۰)
 
۲-۲-۲-۱ پیامدهای رفتاری نفوذ اجتماعی
نفوذ اجتماعی سه نوع مهم از پیامدهای رفتاری را به دنبال دارد:
الف- پذیرش۳۲، پذیرش یعنی اجابت یک درخواست صریح و مستقیم در حضور دیگران. مردم هنگام پذیرش  یک درخواست مستقیم ممکن است، قبلاً با آن درخواست موافق باشند یا مخالف، یا ممکن است نظری در مورد آن نداشته باشند.
 
ب- اطاعت۳۳، در موقعی که درخواست‌های دیگران را قبول نمی‌کنیم، دیگران ممکن است به دومین پیامد رفتاری نفوذ اجتماعی یعنی “اطاعت” متوسل شوند. اطاعت عبارت است از انجام یک دستور صریح که معمولاً صادرکننده‌ی آن شخصی قدرتمند یا دارای پایگاه بالای اجتماعی است. چون اکثر ما از کودکی یاد گرفته‌ایم به افراد صاحب قدرت احترام بگذاریم و از آن‌ها(مثل معلمان، پدر و مادر، پلیس) اطاعت کنیم. اطاعت از مظاهر قدرت، یک امر متداول و نشانه‌ی پختگی است. (آذربایجانی ،۱۳۸۵: ۳۶۴)
 
۳. هم‌رنگی۳۴، همرنگی یا همنوایی در نتیجۀ فشار  غیر مستقیم گروه انجام می‌گیرد. این امر، ناشی از این واقعیّت است که در بسیاری از موقعیت‌های اجتماعی، قواعدی برای رفتار(هنجار اجتماعی۳۵) وجود دارد، که معین می‌کند، افراد جامعه در

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *