ارزش افزوده، ادراک، اطلاعات


همان‌طور که مشاهده می‌شود اطلاعات بر حسب داده، دانش بر حسب اطلاعات و خرد بر حسب دانش تعریف می‌شود. آکوف (1989) معتقد است:
_ داده به عنوان نمودی که نماینده موجودی یک شیء، رویداد یا محیط آن هستند، تعریف می‌شود. داده‌ها محصول مشاهده‌اند و تا زمانیکه در یک قالب مفید که مرتبط است قرار نگیرد، غیر قابل استفاده است. تفاوت بین داده و اطلاعات کاربردی است نه ساختاری.
_ اطلاعات پاسخ به سوالاتی است که با کلماتی مانند چه کسی، چگونه، چه وقت و چقدر شروع می‌شود. سیستم‌های اطلاعات، داده‌ها را تولید، بازیابی و پردازش می‌کنند. اطلاعات از داده‌ها استخراج می‌گردد.
_ دانش دانایی و آنچه که امکان آموزش و انتقال اطلاعات را ممکن می‌سازد، است. دانش می‌تواند یا از طریق انتقال از کسی که آن را دارد (از طریق آموزش)، یا از طریق استخراج (اقتباس) از تجربه کسب شود.
_ خرد توانایی افزایش تاثیر است. خرد به ارزش می‌افزاید و نیازمند عملیات ذهنی است که ما آن را قضاوت می‌نامیم. ارزشهای اخلاقی و زیبایی که خرد به آن دلالت می‌کند ذاتی فرد (شخصی و منحصر به فرد) هستند (رولی ؛ هارتلی ، 2008، ص.5-6).
درخصوص مفهوم و ماهیت “اطلاعات” نیز همانند اصطلاح علم، تعاریف و دیدگاههای متعددی وجود دارد. اطلاعات مفهومی است با کاربردهای متعدد و متفاوت، به گونه‌ای که هرکس متناسب با نیاز خود معنی یا معانی خاصی از آن استنباط می‌کند (چشمه سهرابی، 1386، ص.8).
از جمله عوامل دیگری که موجب شده، تعاریف و تفاسیر مختلفی برای واژه اطلاعات ارائه شود همپوشانی این اصطلاح با موضوعات و اصطلاحات علمی و فنی دیگر است و شماری از رشته‌های علمی و آكادمیك در پیوندی نزدیك با این واژه قرار دارند؛ به همین دلیل بر پیچیدگی بار معناشناختی آن افزوده شده است.
مارچلو یكی از كارشناسان انفورماتیك، معتقد است كه اطلاعات عبارت است از هر مجموعه‌ای از عناصر رقمی‌(دیجیتال)، حروفی یا نمادی كه دارای مفهومی آشكار و مشخص است و می‌تواند در معرض پردازش اتوماتیك قرار گیرد (محسنی، 1380؛ نقل در: امینی، 1387، ص.105).
دانشمندان علوم شناختی عقیده دارند: اطلاعات از یك فرایند خاص و مجموعه‌ای از شرایط سرچشمه می‌گیرد، اما به خودی خود دارای ماهیتی عینی است (دارنلی و فدر ، 1384؛ نقل در: امینی، 1387، ص.105).
موكی و دیگران نیز از «جنبه مفهومی» دو نگرش را برای این اصطلاح شناسایی کرده‌اند كه یكی اسنادی و دیگری كاركردی است. اِسنادگرایان اطلاعات را ویژگی كلیه عناصر و نظامها می‌دانند، یعنی این خصیصه را به وجود آنها نسبت می‌دهند در حالیكه كاركردگرایان اطلاعات را فقط به عملكرد نظامها مرتبط می‌دانند (حری، 1387؛ نقل در: امینی، 1387، ص.105).
“مگ كریدای”و”رایس” مفاهیم عرضه شده از آن را در طول پنجاه سال اخیر، چنین جمع‌بندی می‌كنند:
_ اطلاعات داده‌های ذخیره شده است و این ذخیره‌سازی ممكن است در رسانه‌ای سنتی چون كتاب یا رسانه الكترونیكی و رو به رشد امروزی صورت گیرد.
_ اطلاعات را می‌توان از انگیزش‌ها و پدیده‌های محیط كسب كرد، كه البته این نگرش و پدیده‌ها به قصد انتقال پیام خاصی پدید نیامده‌‌اند؛ اما هرگاه به درستی تفسیر شوند می‌توانند جنبه اطلاعات داشته باشند.
_ معانی در ذهن مردم نهفته است نه در واژه‌ها و داده‌ها. عوامل زمانی و مكانی نقش عمده‌ای در شكل‌گیری اطلاعات و تفسیر آن دارند.
_ اطلاعات از مبداء ارسال به مقصد دریافت از طریق پیام منتقل می‌شود و انتظار می‌رود كه دریافت كننده، پیام را آن گونه كه نیت فرستنده بوده است، تفسیر كند.
_ هرگاه اطلاعات اشاعه یابد یا مبادله شود ارزش افزوده خواهد یافت (حری، 1387؛ نقل در: امینی، 1387، ص.105).
عینی (1384، ص.29-34) مفهوم و واژه “اطلاعات” را از دیدگاه دانشمندان مختلف بیان می‌کند. وی جدیدترین دیدگاه را متعلق به نورتون (2000) معرفی كرده است:
“در همه فعالیت‌های بشری اطلاعات به مثابه کالا یا پدیده‌ای اساسی اهمیت زیادی دارد و توسعه همه فناوری‌ها حول مرکز اطلاعات می‌گردد، پس واژه اطلاعات برای ما بسیار مهم است. اطلاعات پدیده‌ای است که خلق می‌شود و از طریق طبیعت، میان جوامع انسانی و در ارتباط با یاخته هر جانداری، تبادل با موجودات زنده و نظام‌های اجتماعی پردازش می‌شود. اطلاعات مثل”انرژی” یک پدیده اصلی است. انرژی به صورت‌های متنوعی ظهور می‌کند (گرما، انرژی الکتریکی، شیمیایی و…) اطلاعات را به همان شکل متنوع می‌توان مشاهده کرد (دانش، خبر، داده واقعی و…). انرژی را می‌توان با مفهومی انتزاعی و تحلیلی توصیف کرد که با شکل صوری آن تفاوت دارد. بدیهی است که مثل انرژی، اطلاعات هم می‌تواند به مفهوم انتزاعی و تحلیلی توصیف شود و ماهیت اساسی اطلاعات به خودی خود به طور کلی با فرآیند انتقال یا تبادل اطلاعات نشان داده شود. مجراهای ارتباطی، ابزاری است برای انتقال از مجراها یا نشانه‌های فیزیکی، زبان رایانه، انواع سخن وگفتار، گرافیک یا حتی پویانمائی (تصویر متحرک) در تلویزیون”.
در عصری كه تصمیم‌سازی و سودمندی هر اقدامی منوط به دانسته‌هاست، تكریم و پاسداشت منزلت اطلاعات به مثابه حربه‌ای جهت مقابله با نادانسته‌ها و عدول از حریم ناامن تردید و ناكامی است (سبكتكین، 1386، ص.141).
در قرن نوزده که قدرت رسانه دیجیتالی پدید آمد، مفهوم اطلاعات وارد عصر تازه‌ای گردید. اطلاعات سه مرحله متوالی و پیوسته دارد:
1. تولید می‌شود.
2. به اشتراک گذاشته می‌شود
3. استفاده می‌شود (کلیولند و کلیولند، 1385، ص.35).
شناخت اطلاعات را دیگر نمی‌توان به شناخت مفهومی واحد مانند بیت، ادراك، توصیف، ایده یا هر چیز دیگر تقلیل داد؛ بلكه باید حالات و سطوح مختلفی را در آن قائل شد (نشاط و حری، 1386، ص.28).
حری (1383 الف، ص.15) بیان می‌کند: اطلاعات تنها مجموعه‌ای از داده‌ها، بیت‌ها نیست، و حتی آن را تنها تا حد کالای قابل خرید و فروش نمی‌توان تنزل داد. اطلاعات مجموعه‌ای از انگاره‌های ادراک، روابط شناختی، و شاخص تفاوت‌هاست.
وقتی می‌گوییم اطلاعات پدیده‌ای است چند بُعدی، بدین معناست كه اطلاعات پدیده‌ای است كه در آن واحد فیزیكی، زیستی، مغزی، نفسانی، روانی، فرهنگی و اجتماعی است كه به نحوی جدایی‌ناپذیر به یكدیگر پیونده خورده‌اند. هر یك از این بخش‌های جدا افتاده، تصویر كلی را كه خود جزئی از آن هستند نادیده می‌گیرند. اطلاعات، شبه جزیره‌ای است كه برای شناختش باید آن را به قاره‌ای كه خود، جزیی از آن است متصلش كرد. شناخت اطلاعات در آن واحد زیست‌شناختی، مغزی، روحی، منطقی، زبانی، فرهنگی، اجتماعی و تاریخی است؛ به همین دلیل نمی‌توان آن را از زندگی بشر و روابط اجتماعی جدا و در مرزهای مشخص محدود كرد (نشاط و حری، 1386،ص. 29).
«اطلاعات، در واقع، بذر تجزیه‌ناپذیری است كه همه چیزهای دیگر از آن می‌روید» (زایلینگر ، نقل درفن بایر ،2004، ص.XIII، نقل در: حری، 1385ب، ص. 106). این سخن كه درونمایه اصلی كتابی با عنوان (اطلاعات: زبان نوین علم) است، اساس بحثی است كه از اوایل قرن بیستم تا‌كنون موضوع مناظرات و جدل‌هایی بوده كه امروزه به جایگاهی متفاوت با گذشته دست یافته است.
سخن زایلینگر از دو جهت حائز اهمیت است: نخست اینكه اطلاعات زیر‌ساخت كلیه فعالیت‌هایی است كه در عرصه‌های مختلف علمی و نیز میان مردم عادی جریان دارد، كه این خود موضوع آثار و متون متعددی است؛ دیگر آنكه این اطلاعات خود تجربه‌ناپذیر بوده و كاهش‌پذیر نیست. به اعتبار همین دو خصلت اطلاعات، نه می‌توان برای آن انواع مختلف از قبیل اطلاعات فیزیكی، اطلاعات ریاضی، اطلاعات معناشناختی، اطلاعات سیبرنتیكی، یا اطلاعات كوانتومی قائل بود و نه می‌توان اطلاعات را شامل اجزایی دانست كه تجمیع آن اجزاء «كلی» به نام اطلاعات را تشكیل دهد.
به اعتقاد حسن‌زاده (1383‌ب، ص.85) می‌توان صرف نظر از هستی‌شناسی اطلاعات، اطلاعات را به مثابه پدیده‌ای اجتماعی كه تولید می‌شود، توزیع می‌گردد و در نهایت به مصرف می‌رسد، بررسی کرد و به چگونگی عملكرد آن در جغرافیای سیاسی اطلاعات پرداخت.

2-3. همگرایی اطلاعات و ارتباطات
همگرایی به ادغام شدن چندین كاركرد در یك محصول واحد اشاره دارد كه به این همگرایی، همگرایی تكنولوژیكی می‌گویند؛ از قبیل كامپیوترها كه علاوه بر متن به ارائه گرافیك و تصویر نیز می‌پردازند و تلفن‌های همراه كه متن و گرافیك را به خوبی صدا منتقل می‌نمایند. این همگرایی منجر به تغییراتی در زمینه زیر‌ساخت‌های ارتباطی، تولیدات اطلاعاتی و ارتباطاتی و خدمات گردیده است؛
ابزارها و وسایلی كه به هر طریق موجب تولید، انباشت، پردازش و اشاعه اطلاعات می‌شوند كه اساس آن بر مبنای رایانه و ارتباطات از راه دور است، فناوری ارتباطات و اطلاعات گویند. در این تعریف، كامپیوترها اساساً كار پردازش و انباشت اطلاعات را انجام می‌دهند و ارتباطات از راه دور امكانات پخش و توزیع این اطلاعات را در سطح بسیار وسیعی فراهم می‌نمایند. زمانی كه صحبت از كامپیوتر می‌شود هر دو جنبه مدنظر قرار می‌گیرد. این همگرایی موجب توسعه دسترسی به ارتباط، كاهش هزینه و رشد اقتصادی و به دنبال آن شركت مؤثر در اقتصاد جهانی و جوامع اطلاعاتی گردید. وظیفه اصلی این فناوری، اشاعه اطلاعات و تسریع هر چه بیشتر جریان مبادله اطلاعات است (فهیمی‌فر، 1387، ص.61-62).
اطلاعات همواره در فرایند برقراری ارتباط است كه خود را نشان می‌دهد، به گونه‌ای كه زمانی ارتباط میان دو عنصر برقرار می‌گردد، همواره اطلاعاتی در این بین مبادله گشته و زمانی كه اطلاعاتی به دست گیرنده می‌رسد این اطلاعات حتماً از طریق یك مجرای ارتباطی مناسب