تحقیق درباره پوشش گیاهی، شمال ایران، استان مازندران، دریای خزر


جنگلهای شمال ایران را مورد بررسی قرار داده است [۷۰]. یزدیان در سال ۱۳۷۹ در تز دکترای خود، تیپهای مختلف گیاهی بلوط و گسترشگاههای آن را در ایران تعیین کرده است [۷۱]. کارگردهر در سال ۱۳۷۹ در پایاننامهی کارشناسیارشد خود برخی از ویژگیهای اکولوژیک و برخی از تیپهای جنگلی توسکای قشلاقی را در جنگلهای حوزهی کلارآباد مطالعه و معرفی نموده است [۷۲]. طاطیان در سال ۱۳۸۰ در پایاننامهی کارشناسیارشد خود به مطالعهی جامعهشناسی گیاهی مراتع ییلاقی هزارجریب بهشهر پرداخته است [۷۳]. مراقبی در سال ۱۳۸۰ در رسالهی دکترای خود اکولوژی و جوامع گیاهی گونهی فندق را در شمال ایران مطالعه نموده است [۷۴]. شیخالاسلامی در سال ۱۳۸۰ در تز دکترای خود به بررسی برخی ویژگیهای اکولوژیک گونهی نمدار و برخی از تیپهای جنگلی آن در جنگلهای غرب مازندران پرداخته است [۷۵]. ابراری و عزیزی در سال ۱۳۸۱ جوامع گیاهی راشستانهای منطقه خشکاب (سیاهکل-دیلمان) را بررسی کردهاند [۷۶]. اسلامی در سال ۱۳۸۱ در رسالهی دکترای خود به بررسی جامعههای گیاهی منطقه گدوک پرداخته است [۷۷]. روحیمقدم و همکاران در سال ۱۳۸۱ جوامع گیاهی جنگلهای چلا و آمل و تغییرات محیطی آن را مورد بررسی قرار دادهاند [۷۸]. طبری و همکاران در سال ۱۳۸۱ اطلاعاتی در مورد توزیع و ساختار پوشش گیاهی زبانگنجشک در جنگلهای مناطق پست هیرکانی فراهم کردند [۷۹]. تیمورزاده و همکاران در سال ۱۳۸۲ جنگلهای شرق اردبیل (اسیقران، فندقلو، حسنی و بوبینی) را مورد بررسی جامعهشناسی قرار دادند [۸۰]. نقینژاد در سال ۱۳۸۲ در پایاننامهی کارشناسیارشد خود جوامع گیاهی توسکای قشلاقی را در جنگلهای پست و کوهپایهای شمال ایران مورد مطالعه قرار داده است [۸۱]. آخانی در سال ۱۳۸۳ فلور و پوشش گیاهی پارک ملی گلستان را تهیه کرده است [۸۲]. اکبرینیا و همکاران در سال ۱۳۸۳ به بررسی فلور، ساختار رویشی و کوروتیپ عناصر گیاهی اجتماعات توس در سنگده ساری پرداختند [۵]. قلیپور و همکاران در سال ۱۳۸۳ پوشش گیاهی پناهگاه حیاتوحش دودانگه و چهاردانگه را بررسی نمودند [۸۳]. اجتهادی و همکاران در سال ۱۳۸۳ به مطالعه و ترسیم پروفیل پوشش جنگلی در طول درهی رودخانهی شیرینرود دودانگهی ساری پرداختند [۸۴]. محمدپور در سال ۱۳۸۳ در پایاننامهی کارشناسیارشد خود، جوامع جنگلی بخش گرازبن را با معرفی گونههای معرف هر جامعه مشخص نمود [۸۵]. اسماعیلزاده و همکاران در سال ۱۳۸۴ به معرفی فلور، شکلزیستی و پراکنش جغرافیایی گیاهان رویشگاه سرخدار افراتخته پرداختند [۸۶]. پوربابایی در سال ۱۳۸۴ تنوع گونهای گیاهان چوبی در جنگلهای سری یک کلاردشت در استان مازندران را مورد بررسی قرار داده است [۸۷]. عصری و همکاران در سال ۱۳۸۴ جوامع گیاهی ذخیرهگاه بیوسفر میانکالهی استان مازندران را بررسی نمودند [۸۸]. فلاحچای و مرویمهاجر در سال ۱۳۸۴ به بررسی نقش ارتفاع از سطح دریا در تنوع گونههای درختی جنگلهای سیاهکل در شمال ایران پرداختند [۸۹]. روانبخش و همکاران در سال ۱۳۸۶ به بررسی تنوع گونههای گیاهی ذخیرهگاه جنگلی گیسوم تالش در استان گیلان پرداختند [۹۰]. فریدیعباسآباد در سال ۱۳۸۵ در پایاننامهی کارشناسیارشد خود به بررسی فلوریستیک خزههای جنگل خیرود پرداخت و ۶۸ گونهی خزهای و یک واریته معرفی نمود [۱]. قمیاویلی و همکاران در سال ۱۳۸۶ تنوع زیستی گونههای چوبی بر روی خاکهای مختلف در دو جامعهی گیاهی در سری نمخانهی جنگل خیرود را مطالعه نمودند [۹۱]. نقینژاد و همکاران در سال ۱۳۸۵ رویشگاهها و پوشش گیاهی پارک ملی بوجاق را بررسی کردند [۹۲]. اسماعیلزاده و همکاران در سال ۱۳۸۶ به بررسی جوامع جنگلی سرخدار ذخیرهگاه افراتخته پرداختند [۹۳]. اکبرزاده در سال ۱۳۸۶ فلور، شکل زیستی و کوروتیپ گیاهان مراتع ییلاقی واز مازندران را مورد بررسی قرار داده است [۹۴]. اکبریرئیسی در سال ۱۳۸۶ در پایاننامهی کارشناسی ارشد خود به مقایسهی تنوع زیستی گونههای چوبی در جوامع جنگلی بخش پاتم جنگل خیرود پرداخته است [۹۵]. شیخالاسلامی و همکاران در سال ۱۳۸۶ پوشش گونههای درختی و درختچهای منطقه کجور نوشهر را بررسی کردهاند [۹۶]. قلندرآیشی و همکاران در سال ۱۳۸۶ به بررسی و طبقهبندی پوششهای درختی و درختچهای شمشادستان چشمهبلبل پرداختند [۹۷]. محمودی در سال ۱۳۸۶ به بررسی تنوع گونهای گیاهان جنگل حفاظت شدهی کلارآباد در سطح گروههای اکولوژیک پرداخته است [۹۸]. خوشمو در سال ۱۳۸۷ به معرفی فلور، شکل زیستی و پراکنش جغرافیایی گیاهان منطقه اساس سوادکوه پرداخت [۹۹]. رضوی در سال ۱۳۸۷ به بررسی شکلزیستی و پراکنش جغرافیایی فلور منطقه کوهمیان (آزادشهر-گلستان) پرداخته است [۱۰۰]. فتحی واوسری و همکاران در سال ۱۳۸۷ جوامع گیاهی منطقهی واوسر چهاردانگه ساری را مورد بررسی قرار دادهاند [۱۰۱]. نادری در سال ۱۳۸۷ در پایاننامهی کارشناسیارشد خود به بررسی پوششگیاهی منطقهی امن گلستانک در البرز مرکزی پرداخته است [۱۰۲]. آتشگاهی و همکاران در سال ۱۳۸۸، فلور، شکل زیستی و پراکنش جغرافیایی گیاهان جنگلهای شرق دودانگهی ساری را معرفی کردهاند [۱۰۳]. رضوی و حسنعباسی در سال ۱۳۸۸ فلور و کوروتیپ گیاهان رویشگاه سرو خمرهای سورکش (فاضلآباد-گلستان) را مورد مطالعه قرار دادهاند [۱۰۴]. فلاح و همکاران در سال ۱۳۸۸ فلور، شکل زیستی و ناحیهی رویشی گیاهان بخشی از شهرستان سوادکوه استان مازندران را بررسی کردهاند [۱۰۵]. عاقلی در سال ۱۳۸۸ در پایاننامهی کارشناسیارشد خود [۱۰۶] و نیز قهرمانینژاد و عاقلی در سال ۱۳۸۸ به بررسی فلوریستیکی پارک ملی کیاسر پرداختهاند [۱۰۷]. آزادبخت در سال ۱۳۸۹ به تعیین فلور منطقهی حفاظت شدهی هزارجریب بهشهر پرداخته است [۱۰۸].
قلیزاده در سال ۱۳۸۹ در پایاننامهی کارشناسیارشد خود به بررسی تغییرات فلور جنگلهای شمال ایران در طول شیب ارتفاعی با استفاده از ترانسکتهای اکولوژیک در چند نقطهی جنگلی در استانهای گیلان و مازندران پرداخته است [۱۰۹]. حسینی در سال ۱۳۸۹ در پایاننامهی کارشناسیارشد خود [۱۱۰] و نقینژاد و همکاران در سال ۱۳۸۹ به بررسی فلوریستیک جنگلهای مازیبن و سیبن رامسر در طول یک ترانسکت اکولوژیک پرداختهاند [۱۱۱]. بهاری در سال ۱۳۸۹ در پایاننامهی کارشناسیارشد خود به بررسی فلوریستیکی و فیتوسوسیولوژیکی [۱۴] و قهرمانینژاد و همکاران در سال ۱۳۹۰ به معرفی فلور، شکل زیستی و پراکنش جغرافیایی گیاهان دو منطقهی حفاظت شدهی جنگلی سمسکنده و دشتناز ساری پرداختهاند [۱۱۲]. اسدی و همکاران در سال ۱۳۹۰ به بررسی فلور، شکل زیستی و کوروتیپ رویشگاههای شمشاد در جنگل حفاظتشدهی خیبوس مازندران پرداختهاند [۱۱۳].

(۱-۲-۱) مروری بر مطالعات انجام گرفته در جنگلهای نور و سیسنگان
برزهکار در سال ۱۳۷۴ در پایاننامهی کارشناسیارشد خود تحت عنوان “شناسایی گونهها و جوامع گیاهی پارک جنگلی نور و پراکنش آنها با توجه به نیازهای اکولوژیک (با تهیهی نقشهی پوشش گیاهی)”، به شناسایی گونهها و جوامع گیاهی پارک جنگلی نور پرداخته است. وی در این بررسی ۸۸ گونهی علفی، ۱۷ گونهی درختی و ۱۲ گونهی درختچهای از این جنگل را شناسایی و جوامع ممرز-بلوط، توسکا، ممرز-انجیلی، ممرز-توسکا و لیلکی-توسکا را معرفی کرده است [۱۱]. با این وجود، مطالعهی جزئیتر در این منطقه صورت نگرفته است.
اصغرزاده و همکاران در سال ۱۳۸۷ در مقالهای با عنوان “بررسی فلور، ساختار رویشی و کورولوژی عناصر گیاهی پارک جنگلی سیسنگان”، به بررسی فلوریستیک رویشهای جنگل سیسنگان پرداختهاند و در مجموع ۷۳ گونهی گیاهی از ۶۵ جنس و ۳۹ تیره را از این منطقه معرفی کردهاند [۱۱۴] ولی ضرورت مطالعات فلوریستیک بیشتر و همچنین مطالعات جامعهشناسی در این بخش احساس میشود.

(۱-۳) اهداف مطالعه
برخی از اهداف این مطالعه عبارتند از:
(۱) ارائهی لیست کاملی از گونههای گیاهی این دو منطقه
(۲) ارزیابی برخی مشخصههای وابسته به گونه نظیر شکل زیستی و کوروتیپ در این مناطق
(۳) مقایسه فلور دو منطقهی جنگلی با همدیگر و با دیگر مناطق جنگلی مطالعه شده در ناحیهی هیرکانی
(۴) مطالعهی تنوع زیستی به عنوان عامل مؤثری در ارزیابی وضعیت این دو منطقه به منظور اعمال مدیریت صحیح
(۵) شناخت جوامع گیاهی موجود در منطقههای مورد مطالعه به عنوان بخشی از جنگلهای پست خزری با استفاده از روشهای استاندارد و جامعهشناسی گیاهی
(۶) مقایسهی جوامع این دو منطقه با جوامع معرفی شده در ایران و در جنگلهای اروپا-سیبری و مرور تحقیقات انجام گرفته در جامعهشناسی جنگلهای پست خزری

فصل دوم؛ مواد و روشها

(۲-۱) ویژگیهای مناطق مورد مطالعه

(۲-۱-۱) موقعیت پارک جنگلی نور
پارک جنگلی نور واقع در استان مازندران، با طول جغرافیایی ´۰۰˚۵۲ تا ´۰۶˚۵۲ و عرض جغرافیایی ´۳۲˚۳۶ تا ´۳۴˚۳۶، در حدود ۵۰ کیلومتری غرب بابلسر و ۵۰ کیلومتری شرق نوشهر قرار دارد (شکل ۲-۱). حد شمالی آن به جاده آسفالته، حدود غرب آن به جاده نور- چمستان و جنوب آن به اراضی شالیزاری روستاهای مجاور پارک میرسد و از شرق به رودخانه هاشمرود و جنگلهای ایزده ختم میشود. وسعت پارک بالغ بر ۳۶۰۰ هکتار میباشد.
به طور کلی، اراضی منطقه، جنگل جلگهای بوده و هیچگونه عوارض طبیعی از قبیل تپهماهور و دره در آن دیده نمیشود و از اینرو شیب عمومی وجود ندارد.

(۲-۱-۱-۱) هیدرولوژی منطقه
چندین نهر و رودخانهی نسبتاً کوچک که آب آنها دائمی است و از دامنههای شمالی سلسله جبال البرز سرچشمه گرفتهاند، از داخل و یا مرز شرقی و غربی منطقه میگذرد و سبب میگردند که موقعیت آن در مقابل سایر جنگلهای جلگهای که اکثراً فاقد آب جاری هستند کاملا متمایز گردد [۱۱].

(۲-۱-۱-۲) وضعیت زمینشناسی و خاک جنگل نور
پارک جنگلی نور از نظر زمینشناسی مربوط به عهد کوارترنر۴۵ بوده از نظر رخساره و ریخت جزء دشتهای آبرفتی (آبرفتهای جلگهای) محسوب میگردد. نوع سنگ مادر، رسوبات آبرفتی با منشاء آهکی میباشد. در لایههای تحتالارضی خاک آثار صدفهای دریایی آهکی بهفراوانی دیده میشود که ناشی از رسوبگذاری دریا است؛ تغییرات شدید بافت خاک مؤید این موضوع میباشد [۱۱].
در عرصهی جنگل بیرونزدگی سنگی مشاهده نگردیده است.
عرصهی پارک بهصورت مسطح و تقریباً فاقد پستی و بلندی است، خاک آن آبرفتی و بهطور کلی جزء خاکهای هیدرومورف دائم (گلی)۴۶ میباشد.
خاکهای هیدرومورف در هر شرایط آب و هوایی به وجود میآیند، لذا در طبقهبندی، جزء خاکهای درونمنطقهای۴۷ قرار دارند، بهطور کلی خاکهای هیدرومورف از تشکیل یک سفرهی آب دائمی یا موقتی که در سطح یا عمق بهوجود میآید تحت تأثیر قرار میگیرند.
در خاکهای هیدرومورف دائم (گلی) سفرهی آبی، عمقی و دائمی است و در فصلهای مختلف سال سطح سفرهی آبی دارای نوساناتی میباشد، به طوری که در زمستان سطح سفرهی آبی بالا و در تابستان به علت تبخیر و تعرق و نزولات کم، سطح سفرهی آبی پایینتر میرود و کلاً سطح سفرهی آبی حرکات صعودی و نزولی در نیمرخ خاک دارد [۱۱].

(۲-۱-۲) موقعیت پارک جنگلی سیسنگان
جنگل سیسنگان با طول جغرافیایی ´۴۷˚۵۱ تا ´۴۹˚۵۱ و عرض جغرافیایی ´۳۳˚۳۶ تا ´۳۴˚۳۶، در حدود ۲۷ کیلومتری جادهی نوشهر به نور قرار دارد (شکل
۲-۱). از شمال به جادهی آسفالته و دریای خزر، از غرب به روستای توسکاتک و از شرق و جنوب به روستای صلاح الدین کلا محدود میشود. مساحت این پارک در حدود ۶۰۲ هکتار بوده و عمدهی سطح آن بدون جهت و شیب است.

شکل (۲-۱) موقعیت جغرافیایی جنگل نور و سیسنگان در زمینهای پست اطراف دریای خزر

(۲-۱-۲-۱) وضعیت زمین شناسی جنگل سیسنگان
از نظر وضعیت زمین شناسی این پارک متعلق به دورهی کواترنر است و وجود قطعات سنگی نسبتاً درشت از جنس آهک و دولومیت سازند الیکا مربوط به دوران دوم تریاس است که خود حاوی نکات مهم زمینساختی است و نکتهی جالب توجه در مطالعات انجام شده آهکی یا قلیایی بودن بیش از حد لایههای زیرین خاک در عرصه است که محدودیتی از نظر ریشهدوانی ایجاد مینماید [۱۱۵].

(۲-۱-۲-۲) وضعیت خاک جنگل سیسنگان
قسمت غربی پارک از خاک عمیق با بافت متوسط لومی سیلتی و لومی- رسی- سیلتی با pH حدود ۷/۶ تا ۵/۷ و شرایط زهکشی خوب میباشد. اراضی ساحلی پارک دارای خاکهای با بافت شنی است و در بقیهی سطح که قسمت اعظم اراضی پارک را تشکیل میدهد، جنس خاک از تیپ قهوهای جنگلی آهکی تشکیل شده است به طور کلی این خاک خصوصیات خاکهای راندزین را دارا است. از نظر تفرجگاهی خاک منطقه خوب و مناسب میباشد و در قسمت غربی پارک محدودیتهای جزئی از نظر نفوذپذیری کم خاک وجود دارد [۱۱۶].

(۲-۲) وضعیت اقلیمی جنگلهای نور و سیسنگان
اطلاعات و نمودارهای مربوط به دما، نزولات و رطوبت نسبی با استفاده از اطلاعات هواشناسی شهرستان نوشهر که نزدیکترین ایستگاه هواشناسی به جنگلهای نور و سیسنگان میباشد، محاسبه و ترسیم شده است. این اطلاعات در فاصلهی ۲۸ سال گذشته یعنی از سال ۱۳۵۵ تا ۱۳۸۳ ثبت شدهاند.
میانگین دمای ماهیانه در اواخر دی و اوایل بهمن (ژانویه و فوریه) کمترین مقدار را داشته و در ماههای تیر و مرداد (جولای و آگوست) به حداکثر مقدار خود میرسد و سپس تا دیماه سیر نزولی طی میکند. میانگین حداقل دماها در هیچ ماهی از سال در طی ۲۰ سال گذشته زیر صفر نبوده است. میانگین درجهی حرارت سالیانه ۳/۱۵ درجهی سانتیگراد بوده که گرمترین ماههای سال تیر و مرداد و سردترین ماه سال دی میباشد [۳].
میزان بارندگی سالیانه ۱۳۰۰ میلیمتر و حداکثر بارندگی در ماه آبان به میزان ۲۵۷ میلیمتر میباشد. میزان رطوبت در گرمترین ماه سال یعنی مرداد کمترین و در سردترین ماه سال یعنی اسفند بیشترین میزان را دارا بوده است [۳].
تیر ماه حساس ترین زمان برای بروز خشکی بوده و هر چند سال یک بار به مدت کوتاهی دوره خشکی رخ میدهد، در نتیجه این منطقه فاقد فصل خشک است [۳].

شکل (۲-۲) نمودار آمبروترمیک شهرستان نوشهر

(۲-۳) روش تحقیق
پس از تهیه نقشه و بازدید از منطقه، اقدام به جمعآوری نمونهها گردید. جمعآوری نمونهها در طی فصول بهار، تابستان و پاییز سال ۱۳۹۰ و نیز بهار سال ۱۳۹۱ انجام گرفت و اطلاعات، از ۶۲ قطعهی نمونهبرداری۴۸ با ابعاد ۴۰۰ متر مربع در جنگل نور و ۲۰ قطعهی نمونهبرداری با ابعاد ۱۰۰ متر مربع در جنگل سیسنگان برداشت شدند. بر اساس تجربیاتی که در مورد سطح قطعه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *