بررسی اثر درمان جامعه مدار بر کارکردهای اجرایی، حافظه توضیح‌حال- قسمت 2


فرایندهای فراشناختی آگاهانه مثل برنامه ریزی، جستجوی سازمان یافته، کنترل تکانه، رفتار هدف دار، نگهداری مجموعه، به کارگیری راهکارهای انعطاف پذیر، توجه انتخابی، کنترل توجهی، راه اندازی اعمال، سیالی و روانی اعمال و آزمایش خود اشاره می کنه (گیان کولا ، 2007).
حافظه توضیح حال
حافظه توضیح حال جنبه ای از حافظهه که به تجدید خاطرات، تجارب، موضوعات و رویدادهای شخصی زندگی گذشته فرد مربوط می شه، یعنی حافظه توضیح حال با عنوان بازنمایی جزئیات خاص یک اتفاق تعریف می شه (کانوی و پلی دل پیرس 2000).
نظم جویی هیجان
افکار و¬ راهبردهایی که آدما به طور ذهنی واسه نظم¬جویی هیجان هاشون به کار می برند (گاارنفسکی ،2001).
مواد محرک
مواد محرک شامل گروهی از مواد می باشه که با مصرف اون ها با افزایش انرژی، طول ارگاسم اعتمادبه نفس، توجه و کاهش نیاز به خواب و تغذیه همراه می باشه (فیلیپس و همکاران، ۲۰۱۴).
درمان جامعه مدار
درمانی که طبق مراکز خاصی که نگهداری و ارائه سرویس¬های خدمات روانشناختی و پزشکی به افراد گرفتار به مشکلات محور یک و دو روان¬شناختی می¬پردازه، گفته می¬شه (تاچمن و ساراسون، ۲۰۱۱).

1-۷-2- تعاریف عملیاتی
کارکردهای اجرایی
در تحقیق حاضر منظور از کارکردهای اجرایی نمره به دست اومده در آزمون های دسته بندی کارت های ویسکانسین و آزمون برج لندن، آزمون رنگ واژه استروپ و فراخنای ارقام می باشه.
حافظه توضیح حال
در این تحقیق منظور از کلی گویی حافظه توضیح حال، نمرات هر فرد در آزمون حافظه توضیح حال (AMT) است.
نظم جویی هیجان
در این تحقیق راهبردهای نظم جوی شناختی هیجان یعنی نمره ای که آزمودنی در فرم بلند پرسشنامه نظم جویی شناختی هیجان گارنفسکی و کرایج کسب می کنه (گارنفسکی و کرایج ،2006).
مواد محرک
منظور از مواد محرک در این تحقیق استفاده از مواد محرک شامل کوکائین، آمفتامین و مواد شبه آمفتامین می باشه (فیلیپس و همکاران، ۲۰۱۴).
درمان جامعه مدار
منظور از درمان جامعه مدار در این تحقیق دوره ی درمانی ۴ ماهه ای می باشه که افراد مبتلابه اعتیاد مواد محرک پس از سم زدایی به اون مراجعه می کنن.
روشای آماری: روشای آماری این تحقیق شامل شاخصای آمار توصیفی وآمار بدست اومده شامل آزمون کولموگروف اسمیرنوف و آزمون t جفت شده.

در این فصل ادبیات تحقیق مطرح شده که در شروع به مبانی نظری متغیرهای تحقیق پرداخته شده و درنهایت به مبانی پژوهشی که در داخل و بیرون در ارتباط با متغیرها انجام شده بیان می شن.
۲-۱- اعتیاد
اعتیاد رو به عنوان اختلالی با برگشت طولانی که با رفتارای تکانشی واسه جستجوی مواد و ولع مصرف در نبود ماده تعریف کرده ان. از دست دادن کنترل واسه ولع مصرف و رفتارای که به دنبال مواد هستن از ویژگی های افراد دارای اعتیاد می باشه. اعتیاد با آسیب های جدی که در سطح فردی، خانوادگی، اجتماعی، اقتصادی، رفتاری، شناختی، هیجانی و زیستی به فرد وارد می آورد نیازمند توجه جدی می باشه (زهو، زهو و لی ، ۲۰۱۴). استفاده از مواد فعّال ساز روانی تاریخچه ای طولانی داره. این مواد از پیش ازتاریخ در بیشتر فرهنگ ها مورداستفاده قرار می گرفتن و دست کم 3500 سال پیش و بیشتر به صورت تریاک نپخته در محلول های الکلی تریاک به کار می رفته. این مواد قرن ها به خیلی از افراد و در انجام بعضی مراسم اجتماعی خدمت کرده. مواد فعّال ساز در سطح فردی با آرامش علائم جسمیِ ناراحت کننده و حالات عاطفیِ بد و تغییرِ حالاتِ هشیاری و در سطح اجتماعی با کاربردهای طبّی و کاربردهای ویژه در مراسم مذهبی و آیینی به خدمت گرفته می شدن (سادوک و سادوک، 2003، ترجمه پور افکاری، 1385). علی رغم کاربردهای طبّی و مصارف ویژه اون در بعضی جوامع، این روزا مشکل مصرف مواد و نتیجه های بد به دلیل اون، تبدیل به یکی از مهم ترین مشکلات سلامت عمومی در سراسر جهان شده و مصرف مواد در دهه های گذشته، در کشورهای جور واجور رو به افزایش بوده. هم حالا مشکل مصرف مواد و افزایش روزافزون اون، در خیلی از کشورها شامل کشورهای درحال پیشرفت و به ویژه کشورهایی که در راه عبور قاچاق مواد هستن دیده می شه. مثلا در سال 1998، ۴۱/۰ کشورها اعلام کردندکه اندازه تمایل مصرف مواد در اون ها رو به افزایشه (سارتوریس وهمکاران، 2005). مثل خیلی از کشورهای دیگر، در کشور ما هم مصرف مواد مسئله ای جدیه و معضلیه که هم ازلحاظ قانونی و هم ازلحاظ درمانی باید به اون توجّه خاص شه. هم مرز بودن با یه کشور تولیدکننده مواد، اندازه در دسترس بودن اون، گسترش بروز وابستگی به مواد افیونی در بین همه اقشار برخلاف گذشته، مسائل و مشکلات اقتصادی و اجتماعی کشور، به کار نگرفتن روش های موثر ترک و مشکلات اجرایی در جنگ با مواد، شرایط ویژه ای در کشور ما بوجود آورده که رشد روزافزون مشکل مصرف مواد رو به دنبال داشته، بررسی های گذشته درزمینه گسترش مصرف مواد و به ویژه مصرف افیون ها، نشون دهنده اینه که مصرف مواد در ایران مسئله ای جدی و رو به رشده (مکری، 1378).
۲-۱-۱- اعتیاد به مواد محرک
درمان اعتیاد به مواد محرک از رقابت های بزرگ پزشکان بخش ی اعتیاد می باشه، درمان اعتیاد به مواد افیونی با رشد درمان های نگهدارنده مثل متادون، بوپره نورفین و نالتروکسان رشد مناسبی داشته اما در درمان مواد محرک هنوز درمان نگهدارنده ای وجود نداره و تمرکز کلی بر درمان های روان شناختی می باشه (فیلیپس و همکاران، ۲۰۱۴). گسترش بالای مصرف مواد محرک از مهم ترین معضلات سلامت در سال های گذشته در سطح جهانی می باشه، در ایالات متحده امریکا در سال ۲۰۱۰، حدود ۳۵۷ هزار مصرف کننده مواد محرک که در سنین ۱۲ به بالا بودن گزارش شده که مصرف در این افراد باعث بستری های پزشکی گشته؛ و حدود ۱ میلیون مصرف کننده کوکائین که تشخیص روان پزشکی دریافت کرده و باعث بستری شدن در این افراد شده هم اینکه گسترش هرساله مصرف آمفتامین ها در حدود ۱۴ تا ۵۲ میلیون نفر گزارش شده (گزارش جهانی اعتیاد ، ۲۰۱۳).
۲-۱-۲- تاثیرات مواد محرک
مواد محرک در افراد مصرف کننده باعث سرحالی، افزایش انرژی، کاهش حواس پرتی، افزایش اعتمادبه نفس، هوشیاری، افزایش انرژی روانی، ارگاسم های طولانی مدت و تاثیرات منفی مثل رعشه، تعریق، افزایش نا آرومی در ماهیچه و عضلات، تندی تنفس، مشکلات قلبی، عکس العمل بیش از اندازه سیستم عصبی در مقابل محرک های محیطی، افزایش درجه گرما بدن و تب، مشکلات دهانی و دندان، مشکلاتی در کارکرد جنسی، مشکلات خوب و تغذیه می شه تاثیرات مواد محرک در کوتاه مدت و بلندمدت و هم اینکه در دو زه ای مصرفی جور واجور، متفاوت می باشه در کوتاه مدت با تاثیرات مثبتی واسه مصرف کننده همراهه و در بلندمدت آسیب های بعضی وقتا غیرقابل جبران اونو می شه. در اندازه های مصرفی متفاوت هم با فرق اثرات مواد محرک روبه رو هستیم مثل مصرف مقدار بالا که می تونه به ایست قلبی منجر شه. (رومانلی و اسمیت ، ۲۰۰۶).
۲-۱-۳- مشکل مصرف مواد محرک و سندرم ترک
در راهنمای تشخیص و آماری مشکلات روانی، نسخه پنجم (DSM5)، مشکل مصرف مواد محرک رو به عنوان الگوی مصرف مواد اعتیادآور گروه آمفتامین مثل کوکائین و دیگر ماده های محرک که اثر زیادی در کارکرد و وضعیت روان شناختی فرد بر جا می گذارد تعریف شده این تشخیص وقتی که دو مورد از ۱۱ مورد مشکلات مربوط با مصرف در یک دوره ۱۲ ماهه دیده شه، گذاشته می شه. یازده مورد شامل نیاز به مصرف بیشتر واسه رسیدن به تاثیرات قبلی مصرف، صرف زمان طولانی جهت کسب و مصرف مواد، ولع مصرف، شکست در دوری از مواد، ادامه مصرف مواد علی رغم نتیجه های منفی اجتماعی و بین فردی، محدودیت ها و آسیب های شغلی و اجتماعی، برگشت مصرف در شرایط فیزیکی سخت، ادامه مصرف علی رغم مشکلات روان شناختی و جسمی، تحمل، علائم ترک و ادامه مصرف واسه دوری از سندرم ترک (انجمن روانشناسی امریکا ، ۲۰۱۳). سندرم ترک مواد محرک بیشتر شامل بی خوابی بیش از اندازه، افزایش اشتها، خلق دپرس می باشه شدیدترین دوره سندرم ترک ۷ تا ۱۰ روز بعد از آخرین مصرف بروز پیدا می کنه (سریکشانک و برقرار ، ۲۰۰۹).

۲-۱-۴- گسترش مصرف مواد محرک
تخمین زده شده که در سال ۲۰۱۲ حدود ۳۴ میلیون مصرف کننده آمفتامین و ۱۷ میلیون مصرف کننده کوکائین در سراسر جهان وجود دارن که نیازمند مداخلات پزشکی می باشن (گزارش جهانی اعتیاد، ۲۰۱۳). آمفتامین دومین ماده مصرفی اعتیادآور در جهان می باشه. کوکائین دارای نیمه عمر کمی در دستگاه عصب می باشه (سازمان جهانی بهداشت ، ۲۰۰۹). آمفتامین و کوکائین بیشترین گسترش مصرف رو در بین مواد محرک به خود اختصاص داده ان و با نتیجه های مخربی مثل ایدز، هپاتیت بی، سی، مریضی هایی که از روش روابط جنسی منتقل می شه همراه هستن. (دگنهارت و هال ، ۲۰۱۲). در مطالعه مروری نظام مندی که دگنهارت و همکاران (۲۰۱۱) انجام دادن با مرور تحقیق های انجام شده درباره گسترش شناسی مصرف مواد محرک آمار باحال رو گزارش کرده ان، با مرور تحقیقات انجام شده در ۱۸۲ کشور که ۹۸ درصد جمعیت جهان رو به خود اختصاص داده بودن به این نتیجه رسیدن که در حدود ۲۴ میلیون مصرف کننده آمفتامین ها در جهان هست که ازین تعداد، ۶ میلیون مصرف کننده کوکائین و ۱۸ میلیون مصرف کننده آمفتامین ها وجود دارن. بیشتر مصرف کننده ها مرد و در سنین بین ۲۵ تا ۳۴ سال قرار دارن، مصرف کوکائین بیشتر در کشورهای آمریکای جنوبی و شمالی و مصرف آمفتامین ها بیشتر در جنوب و جنوب شرق آسیا هست. مصرف مواد محرک روزبه روز با رشد سرسام آوری همراه می باشه که در آینده ای نه خیلی دور تبدیل به اپیدمی می شه و روزی تماشاگر سونامی مواد محرک هستیم، ازین رو توجه به بحث پیشگیری، درمان و مداخلات کاهش آسیب در این نوع از اعتیاد بیشتر از شکل های جور واجور دیگر اعتیاد مهم می باشه (دگنهارت و همکاران، ۲۰۱۴).
۲-۱-۵- درمان های روان شناختی و مواد محرک
درمان های روان شناختی در صف مقدم جنگ با مواد محرک قرار دارن و به دلیل محدودیت و نبود وجود داروی مناسب، تموم تمرکز اصلی در درمان بر درمان های روان شناختی معطوفه. طیف بزرگی از مداخلات روان شناختی در اعتیاد بکار میره، که به دلیل پیچیدگی و وضعیت خاصی که مواد محرک در افراد موجب می شه، این مداخلات با اثر کمی همراه می شن. ازجمله این درمان ها مداخلات رفتاری (بودنی و هیگنز ، ۱۹۹۸)، درمان های مبتنی برافزایش انگیزه (پتری مارتین و سیمسیس ، ۲۰۰۵)، درمان های شناختی رفتاری (اسچاتنفیلد و همکاران، ۲۰۰۵)، درمان های شناختی، مصاحبه انگیزشی (جارویس و همکاران، ۲۰۰۵)، آموزش های روانی (کارول ، ۱۹۹۸)، درمان های بین فردی (وودی و همکاران، ۱۹۹۵) می باشه، اما بدیش اینه این درمان ها دارای اثر خوبی نیستن و با آمار بالای برگشت و لغزش مواجه هستیم، هرچند این مداخلات روان شناختی با کم شدن آسیب و بهبود نسبی وضعیت فرد مصرف کننده همراهه، اما یافته های امیدوارکننده نیس. مواد محرک نیازمند درمان های طولانی مدت و پیگیری زیادی می باشه، اون هم به دلیل تاثیرات و تخریب هایی بالایی که در مقایسه با بقیه مواد در روان و جسم فرد به جا گذاشته ان (شرر ، ۲۰۰۷). درمان هایی که دارای محلی واسه بستری و نگهداری و اقامت بیماران در اونجا بوده دارای اثر بهتری در مقایسه با دیگر درمان های روان شناختی بوده ان (دوناوان ، ۲۰۰۱؛ لام و همکاران، ۱۹۹۵؛ مارلو و همکاران، ۲۰۰۳؛ میلبی و همکاران، ۲۰۰۰؛ ویلیامز و همکاران، ۲۰۰۶). درمان هایی مثل ماتریکس و ۱۲ قدم و اقامتی به دلیل عواملی مثل محیط درمانی سالم، پیگیری های طولانی مدت، ارائه خدمات در زمان طولانی و مواقع ولع و لغزش، ایجاد محیط و رابطه ای که فضای آموزشی و اصلاح رفتاری داره، در مبحث درمان¬¬های مواد محرک موفقیت خوبی داشته¬ان (شرر و همکاران، ۲۰۰۷).

۲-۲- هیجان
اصطلاح هیجان از ریشه لاتین Emovere به معنی حرکت، تحریک و حالت نا آرومی جدا شده. هیجان در زبون رایج با شور، احساس، عکس العمل و عاطفه معادله. الان دو نوع کاربرد واسه این واژه هست:
اصطلاحی پوششی واسه تعداد نامعینی از حالات ذهنی. این همون معناییه که علاوه بر صحبت از عشق، ترس و نفرت موردنظره.
برچسبی واسه زمینه ای از تحقیقات علمی که به بررسی عوامل محیطی، فیزیولوژیکی و شناختی این تجربیات ذهنی می پردازه.
علاوه بر این کاربردها، اصطلاح هیجان مفاهیم ضمنی دیگری هم داره: حالات هیجانی به طور طبیعی، زیاد تلقی می شن و این حالات، تجارب ذهنی هستن که با احساسات فرق داشته و ازنظر رفتاری با پریشونی و اضطراب همراه هستن. هیجان، حالت پیچیده روان شناختیه که شامل سه مؤلفه جدا از هم می باشه: تجربه ذهنی، جواب هیجانی و رفتار رو حاصل از این تجربه. طبق مؤلفه های موجود، هیجان های اصلی شامل ترس، تعجب، خشم، نفرت، ناراحتی و شادی می باشن و نوع دیگر هیجان، هیجان های مرکب هستن که ترکیبی از هیجانات اصلی می باشن (پورافکاری، 1373).
۲-۲-۱- تنظیم هیجان
تا الان، محققان و نظریه¬پردازان به یک نقطه توافق درباره تعریف تنظیم هیجان نرسیده¬ان. درواقع، بحث و دعوا¬ی زیادی درباره اون هست، تا حدی که رقابت¬ها درباره مؤثر بودن اون به عنوان یک سازه علمی رو به افزایشه. با اینکه یک نقطه توافق، این عقیده س که تنظیم هیجان لازمه فرایندهای درونیه که باید با هیجانات انجام شه، اما در این تعریف هیچ توجهی به رفتار رو یا هدف دار به عنوان نتیجه تنظیم هیجان یا نبود تنظیم اون نمی¬شه؛ و در این مورد که این معنی شامل تنظیم هیجان خارجی کودک به وسیله والدین یا معلمان و اینکه شامل هر دو تنظیم اختیاری و غیر اختیاری می¬شه توافقی وجود نداره. هیچ توافق کلی با توجه جلو بینی تنظیم هیجان به عنوان یک مؤلفه¬ی مهم تنظیم هیجان وجود نداره (مک¬لم، 1390).
اصطلاح تنظیم هیجان می¬تونه تنظیم به وسیله هیجان معنی شه یا می¬تونه اشاره به چگونگی کنترل هیجانات داشته باشه. اون ها از اصطلاح تنظیم هیجان واسه توضیح اینکه چیجوری هیجانات تنظیم می¬شن، استفاده کرده¬ان و این نشون دهنده ی چگونگی استفاده از این اصطلاح در این متن می¬باشه (سیاح و همکاران، 1393).
تنظیم هیجان فرآیندهای ناهمگنیه که به واسطه اون هیجانات تنظیم می شن. این فرایندهای تنظیم هیجان ممکنه خودکار یا کنترل شده، آگاهانه یا ناآگاهانه باشه و شامل جنبه های هشیار و ناهشیار فیزیولوژی و شناختی رفتاریه (حسینیان، 1393). تنظیم هیجان به درد نخور می تونه باعث طیف بزرگی از مشکلات روانپزشکی شه (کو و همکاران، ۲۰۱۶) هم اینکه می تونه عامل مهمی در بیماریای پزشکی (راسموسن و همکاران، ۲۰۱۳). تنظیم هیجان به درد نخور با مکانیزمای متفاوت و نتیجه های جور واجور مثل پریشونی روانشناختی نقش مهمی در بیماریهای پزشکی داره (علی پور و همکاران، ۲۰۱۵).
۲-۲-۲- اهمیت تنظیم هیجان
هیجان پدیده ای اصلی در کارکردهای انسانه و نقش زیادی در باقی موندن و برابری گونه آدم داره. هیجان ها در سطح بین فردی به شخص کمک می کنن تا از حالت های درونی و مقصودهای رفتاری دیگران خبردار شه. رد و بدل کردن چنین اطلاعاتی برای روابط انسانی ضروری و تعیین کننده مهمی در بهزیستی روان شناختی و اجتماعیه. علاوه بر این، هیجان دارای کارکردهای داخل فردی نظیر پیدا کردن، بینش در مورد ارزش های شخصیه. نیاز به ذکره که با اینکه هیجان بسیار کمک کننده س، اما می تونه آسیب زا هم باشه؛ مثلا وقتی که در زمان نامناسب بیان شه. جواب های نامناسب هیجانی در بسیاری از شکل های آسیب شناسی روانی، مشکلات اجتماعی و حتی مریضی های جسمی نقش دارن. پس، تنظیم هیجانی موفق در زندگی آدم نقش اساسی ایفا می کنه. کارکردهای زیاد روانی، شناختی، فیزیولوژیکی و رفتاری به موفقیت افراد در تنظیم هیجانات وابسته (علاقبند، کمالی زارچ، توکلی و علاقبند، 1391). مهارت های تنظیم هیجان به چند دلیل مهم هستن: اول، هیجان های منفی که حتماً در ملاک های تشخیصی مشکلات ذکر نشده ان، بیشتر علائم الگوهای رفتاری مربوط به مشکل هستن (برای مثال، ناراحتی به عنوان علامت مصرف مواد). دوم، هیجان های منفی که حتماً در ملاک های تشخیصی مشکلات ذکر نشده ان، بیشتر به شدت با مقابله مؤثر و اجرای مهارت های یاد گرفته شده در درمان، تداخل می¬کنن و در آخر، بسیاری از بیماران از بیشتر از یک بیماری رنج می¬برند که می¬توان دست کم تا حدودی اون ها رو به وسیله مشکل های موجود در تنظیم هیجان توضیح داد (برکینگ و همکاران ، 2008).
۲-۲-۳- تنظیم شناختی هیجان
تنظیم هیجان به عنوان مراحل پردازشی مسئول تعادل و هوشیاری فرد واسه موافقت و کارکرد مؤثر تعریف شده (اسکور ، ۲۰۰۳). مدل های زیادی واسه تنظیم هیجان به وجود آمده که یکی از این مدل ها، مدل پردازشی (گروس، ۱۹۹۸) می باشه، که به تنظیم شناختی هیجان تأکید زیادی کرده. تنظیم هیجان ها از روش شناخت ها به طور رد نشدنی بازندگی فرد در ارتباط بوده و به افراد در جهت مدیریت هیجان هاشون پس از تجربه رویدادهای استرس آور کمک می کنه (گارنفسکی و همکاران، ۲۰۰۱). راهبردهای تنظیم شناختی هیجان در دودسته سازگارانه و ناسازگارانه تقسیم بندی شده ان که شامل نه روش می باشن:
سرزنش خود: به افکاری در مورد سرزنش خود، در مرود چیزی که تجربه شد

  • 2